Alarmerend nieuw VN-rapport: "Klimaatopwarming gaat sneller dan verwacht, is wijdverspreid en wordt intenser"

9 augustus 2021
De opwarming van onze planeet gaat sneller dan verwacht en aan een opwarming met anderhalve graad kunnen we niet meer ontsnappen - mogelijk gebeurt dat zelfs al over 10 jaar. Dat blijkt uit het nieuwste grote klimaatrapport van het VN-klimaatpanel IPCC. VN-baas Antonio Guterres noemt het jongste rapport "een code rood voor de mensheid". En dus moeten we snel handelen, klinkt het. "Elk tiende van een graad maakt een verschil", zeggen twee Belgische mede-auteurs van het rapport.

Het IPCC schetst in het rapport de toekomst van ons klimaat: waar staan we met de klimaatopwarming, en hoe gaat alles de komende jaren evolueren? Wat zullen de gevolgen zijn op weervlak, en wat zal de impact zijn op de mens en op de wereldwijde ecosystemen? Het volledige rapport telt 4.000 bladzijden, de samenvatting zowat 150.

Wij hebben het voor jou gebundeld aan de hand van enkele vragen en spraken met twee Belgische mede-auteurs van het rapport, klimaatwetenschappers Joeri Rogelj en Philippe Huybrechts.

Waarom is dit rapport zo belangrijk?

In het AR6-rapport bundelt het IPCC alle beschikbare internationale klimaatwetenschap, en geeft het dus een duidelijk algemeen beeld. Bovendien komt het rapport enkele maanden voor de grote klimaatconferentie in Glasgow in november - de ondertitel van de samenvatting luidt niet voor niets 'summary for policymakers' (samenvatting voor beleidsmakers).

In Glasgow zullen wereldleiders knopen moeten doorhakken over welke maatregelen ze zullen nemen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken, in het kader van het klimaatakkoord van Parijs van 2015 (de opwarming beperkt houden tot "ruim onder de 2 graden", en liefst anderhalve, red.). Dit rapport zal dan ongetwijfeld in hun tas zitten. Het IPCC zelf stelt geen beleidsmaatregelen voor, het schetst enkel waar we nu staan en waar we eventueel naartoe kunnen onder welk (uitstoot)scenario. Het vorige algemeen rapport van deze omvang (AR5) is al van 8 jaar geleden.

Het IPCC heeft zijn werk grondig gedaan, zegt ook klimaatexpert en glacioloog Philippe Huybrechts. Hij is professor aan de VUB en schreef mee aan het rapport.

Verschillende spelers zoals de EU, de VS, Japan en Zuid-Korea hebben beloofd om tegen 2050 klimaatneutraal te willen worden (voor China is dat 2060), maar het jongste rapport toont opnieuw aan dat er ook op de korte termijn nog heel veel moet gebeuren.

Sommigen zeggen zelfs dat de extra inspanningen van Europa in het kader van de Green Deal (-55 procent uitstoot tegen 2030 in plaats van -40, het zogenoemde 'Fit for 55'-project) nog onvoldoende zijn, ook al is Europa een van de grote voortrekkers wereldwijd qua klimaatinspanningen.

Het zal in november blijken of dit nieuwe rapport de wereldleiders tot (nog) meer actie kan aanzetten, terwijl de klimaatverandering intussen steeds tastbaarder wordt. Het rapport waarschuwt ons alvast voor wat er de komende decennia allemaal nog komen kan, afhankelijk van hoe snel we onze fossiele brandstoffen kunnen opgeven.

Wat is het goede en wat het slechte nieuws?

“We zien al tientallen jaren dat het klimaat opwarmt. Wat we nu zien, is dat het snel gaat, dat het wijdverspreid is, dat het zich intensifieert, en vooral ook dat de klimaatverandering zoals we die nu kennen, zonder voorgaande is in de laatste duizenden jaren", vertelt Huybrechts. "Het gaat snel, en het gaat ook sneller dan gedacht tot tien jaar geleden. De laatste jaren zijn er enkele heel warme jaren geweest, de snelheid van toename stijgt. Dat is met de temperatuur zo, en ook voor het zeeniveau."

Het IPCC schrijft ook dat we sowieso naar anderhalve graad opwarming gaan. Tijdens dat proces wordt de hele wereld geraakt door de klimaatopwarming. Dat is het slechte nieuws. Het goede nieuws is dat we voor een groot deel nog in handen hebben wat daarna gebeurt. Want het rapport zegt ook met zoveel woorden dat de mens verantwoordelijk is voor de klimaatopwarming, door de massale uitstoot van broeikasgassen. En de toekomstige uitstoot hebben we zelf in de hand.

Momenteel zit de wereldwijde opwarming aan ongeveer 1,1 graden Celsius vergeleken met de periode tussen 1850 en 1900. De verwachting is dat de opwarming zich verder zal doorzetten, in een tempo van 0,2 graden per decennium. 

Maar wat we nog mogen uitstoten aan CO₂ om te mikken op een bepaalde maximale opwarming, het zogenoemde koolstofbudget, wordt almaar kleiner, waarschuwt het IPCC. Volgens het rapport gaan we in de loop van de komende 20 jaar naar anderhalve graad opwarming. Dat kan 2040 zijn, maar ook een stuk vroeger. Veel zal afhangen van hoeveel we op de korte termijn uitstoten. 

Reken zelf maar eens mee: voor anderhalve graad was ons koolstofbudget begin 2020 400 gigaton CO₂ (voor een zekerheid van 67 procent om eronder te blijven). In het jaar 2019, net voor de coronacrisis, zaten we wereldwijd aan een uitstoot van 40 gigaton. In het coronajaar 2020 was dat een zevental procent minder door uitzonderlijke omstandigheden, maar de economieën trekken intussen weer volop aan.

Alles kan dus nog, maar evengoed zitten we over 10 jaar aan anderhalve graad. Om onder de 2 graden opwarming te blijven (opnieuw met een zekerheid van 67 procent), hebben we 1.150 gigaton koolstofbudget over, schetst het IPCC nog. Daar is de uitstootmarge dus nog iets groter, maar twee graden is dan ook een nog gevaarlijker drempel. Om met een grotere zekerheid dan 2 op de 3 onder die drempels te blijven, zijn de koolstofbudgetten telkens overigens nog kleiner.

Positief is dat de wetenschap nu kan rekenen op nog betere meettechnieken en analysemethodes. We weten nu heel goed waar we aan toe zijn, schetst Rogelj. "Als we erin slagen om onze emissies tot nul te herleiden, zal er weinig bijkomende opwarming plaatsvinden. We kunnen dus de klimaatopwarming een halt toeroepen."

Wat moeten we nu doen?

Wat we ook doen, we gaan over die symbolische (potentieel gevaarlijke) drempel van anderhalve graad opwarming, met 1,6 graden erbij rond 2050. "De temperatuur zal zeker tot het midden van de eeuw blijven stijgen, onder elk scenario", waarschuwt het rapport. Dat mag geen reden zijn om niet in te grijpen, integendeel. Nu het snel gaat met de opwarming, is net meer actie nodig.

Nu wordt het meer dan ooit belangrijk om snel te handelen en snel onze fossiele uitstoot af te bouwen. We moeten dus zo snel mogelijk af van fossiele brandstoffen zoals steenkool, olie of gas. In plaats daarvan moeten we overschakelen naar een duurzamere maatschappij waar hernieuwbare energie centraal staat. Dat is een taak van de overheden, maar ook wij als burgers kunnen veel doen door de keuzes die we maken, onderstrepen experts. Het is allemaal al vaker gezegd, maar de situatie blijkt nog hoogdringender te zijn dan eerst gedacht.

Snel handelen blijft nuttig, want na die anderhalve graad kunnen we de situatie op een bepaald niveau laten stabiliseren en niet verder uit de hand laten lopen. En elk tiende van een graad maakt wel degelijk een groot verschil. “1,7 graden is nog altijd veel beter dan 1,8 graden, en 1,6 graden veel beter dan 1,7”, stipt Huybrechts aan.

Wat zijn de mogelijke klimaatscenario's?

Het IPCC schetst vijf verschillende scenario's op basis van hoe goed we erin slagen los te komen van fossiele brandstoffen zoals kolen, gas of olie. Wij nemen er drie uit: het allerbeste, het middelste (ook wel middle-of-the-road genoemd) en het slechtste, worst-case scenario, ook wel fossil fuel intensive scenario genoemd.

Volgens het allerbeste scenario gaan we, na eerst naar anderhalve graad te zijn gestegen, tegen het midden van deze eeuw naar 1,6 graden extra om dan tegen het einde van de eeuw naar 1,4 te gaan.

Volgens het middelste komen we rond 2050 uit op 2,0 graden extra, en tegen het einde van de eeuw op 2,7 graden extra. Het slechtste parcours brengt ons naar 2,4 graden extra rond 2050, en 4,4 graden extra tegen het einde van de eeuw. Wat het ook wordt, om de opwarming te laten stabiliseren moeten we naar een netto-nuluitstoot van broeikasgassen. Hoe sneller dat kan, hoe beter.

Luister naar Joeri Rogelj, één van de hoofdauteurs over het nieuwe VN-klimaatrapport

Ex-weervrouw Jill Peeters is niet hoopvol, maar ook niet moedeloos.

Bron: vrtnws.be en De wereld vandaag