Another history of art

5 december 2020
© Uitgeverij Hannibal
Er werd gebeld. Ik schrok toen ik de doos met het boek overnam van de pakjesbezorger. Ruim twee en halve kilo papier. Dat is een gram per behandeld jaar in het boek dat Koenraad Jonckheere schreef over 2500 jaar Europese kunstgeschiedenis.

Met zijn Lam Gods heeft Jan Van Eyck in 1432 een meesterwerk geschilderd. Hieronder kan u het middenpanneel nog eens bekijken. Rechts daarvan ziet u een vroeg twintigste-eeuws meesterwerk: het Zwart Vierkant van Kazimir Malevitsj uit 1915. 

Twee meesterwerken: het Lam Gods en het Zwart Vierkant

Over het Lam Gods zullen we het vermoedelijk met zijn allen eens zijn: schier bovenmenselijk vakmanschap en dus Grote Kunst. Het vierkant is problematischer. Nauwelijks compositie, kleur en betekenis ontbreken, het stelt niks voor, een klein kind kan het ook. Het is zelfs slecht gedaan, kijk eens hoe de zwarte verf gecraqueleerd is. 

Koenraad Jonckheere is gespecialiseerd in de kunstgeschiedenis van de renaissance en de barok. Je zou dus verwachten dat hij Van Eyck boven Malevitsj verkiest. Wel, dat doet hij niet.

In zijn Another history of art probeert Jonckheere duidelijk te maken waarom Malevitsj en Van Eyck grootmeesters zijn. Het centrale begrip in zijn boek is context: het zijn de omstandigheden waarin Malevitsj werkte die van zijn Zwart Vierkant één van de sleutelwerken maken van de Europese kunstgeschiedenis. Het is net zo baanbrekend en verbijsterend als het Lam Gods.

Vaak is kunstgeschiedenis een chronologische opeenvolging van geniale kunstenaars, meesterlijke kunstwerken, stijlperiodes en -ismen die elkaar logisch lijken op te volgen. Niet zo in de kunstgeschiedenis die Koenraad Jonckheere presenteert. Hij maakt duidelijk dat kunstenaars niet autonoom kiezen voor een bepaalde stijl of esthetiek, maar dat het de omstandigheden zijn waarin ze werken die bepalen hoe hun werk er uitziet. De politieke, wetenschappelijke, economische en religieuze context schildert mee.

Zaterdag zal Koenraad Jonckheere dat in geuren en kleuren uit de doeken doen.

Beluister het volledige gesprek :