Belgische gevangenissen opnieuw zwaar overbevolkt

11 december 2019
Foto: NICOLAS MAETERLINCK
Het probleem van de overbevolking in de Belgische gevangenissen is opnieuw fors toegenomen. Op dit moment zitten 10.883 mensen in de cel, terwijl er maar 9.219 plaatsen zijn. Dat blijkt uit cijfers die VRT NWS kon inkijken. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) beloofde nochtans verschillende keren om het aantal gedetineerden tegen het einde van de legislatuur onder de 10.000 te krijgen.

De impact van de overbevolking is voor de gevangenen vaak zeer groot. Vanavond leggen de werknemers van de socialistische en de christelijke vakbond het werk neer.

Het was één van de belangrijkste beloftes die Koen Geens maakte bij de start van zijn mandaat als minister van Justitie in 2014. "Ik zal de gevangenispopulatie tegen het einde van de legislatuur onder de 10.000 krijgen." In de zomer van 2018 dook het aantal gedetineerden even onder die symbolische grens, maar gemiddeld zaten er in 2018 10.280 mensen achter tralies. In 2019 (van 1 januari tot 1 december) zaten er gemiddeld 10.556 in de cel. Gisteren waren dat er 10.883. Dat is het hoogste cijfer dat dit jaar werd gemeten.

Ook het aantal geïnterneerden in de gevangenis daalt niet meer. Tussen 2014 en 2018 was er wel een serieuze daling (van 1087 geïnterneerden naar 560), maar die dalende trend lijkt te stoppen. Op dit moment zitten er nog altijd 539 geïnterneerden in een gevangenis, terwijl ze recht hebben op gespecialiseerde zorg. Iets waar ons land al meerdere keren voor veroordeeld werd en van Europa de opdracht kreeg om dit tegen 6 december 2018 op te lossen.

grafiek

Slapen op matrassen

De impact van de overbevolking is zeer groot. Zo worden verschillende gedetineerden samengeplaatst in één cel, terwijl die cel daar niet op voorzien is. Veel gedetineerden moeten dan ook op matrassen slapen. Dat geldt ook voor mensen in arresthuizen. Die mensen zijn nog niet veroordeeld en zitten in de gevangenis in afwachting van hun proces. "Het is toch erg dat we mensen die nog niet eens definitief veroordeeld zijn opsluiten en geen bed kunnen aanbieden", horen we.

Cipiers kunnen ook geen rekening houden met wie ze samensteken in de cel. "In normale omstandigheden denken we hier goed over na, maar nu kunnen we dat niet", zeggen verschillende gevangenisdirecteurs. "Geloof me, dit leidt tot serieuze problemen. Denk maar wat er gebeurt als je mensen met agressieproblemen of psychische klachten samen op een kleine cel moet steken."

In de gevangenis van Antwerpen zitten vandaag bijvoorbeeld 717 gedetineerden, terwijl er maar 413 plaatsen zijn. Of in Ieper hebben ze bijvoorbeeld 55 plaatsen, maar zitten er vandaag 133 mensen. In Sint-Gillis zitten er 863 mensen, terwijl er maar 579 plaatsen zijn. Begin dit jaar werd de Belgische Staat nog veroordeeld voor de overbevolking in die gevangenis. De rechtbank gaf de Staat toen zes maanden om het probleem op te lossen, anders moesten er dwangsommen van 1.000 euro per dag betaald worden.

"En dan zijn ze verwonderd dat er veel incidenten zijn. De mensen zitten hier zo kort op elkaar, hun bezoek wordt soms weggestuurd, niet iedereen kan deelnemen aan de activiteiten, er is niet voldoende kledij voor iedereen,... Mensen worden agressiever en werken hun frustraties uit op elkaar én op de cipiers", aldus een gevangenisdirecteur.

Vanaf vanavond stakingen

De socialistische en de christelijke vakbond trekken aan de alarmbel. Vanaf 22 uur vanavond leggen ze het werk neer. Minister van Justitie Koen Geens betreurt de stakingsplannen. "We betrekken de vakbonden in ieder overleg, maar jammergenoeg gaan de vakbonden niet altijd in op de uitnodigingen." De minister benadrukt ook dat hij verschillende maatregelen nam om de capaciteit van de gevangenissen te vergroten. "In 2022 opent de gevangenis van Haren, in 2020 start de bouw van de gevangenis van Dendermonde en er loopt een procedure voor de bouw van de nieuwe gevangenis in Antwerpen. "

Maar wat kan dan een oplossing zijn voor de overbevolking en de aanhoudende stakingen? "Ik denk dat er nood is aan een breed maatschappelijk debat over het nut van de gevangenisstraf," zegt Kathleen Van De Vijver van het Gevangeniswezen in "De Ochtend". "We zien bijvoorbeeld dat in landen waar gedetineerden maar een korte tijd in detentie verblijven, en landen waar er minder gedetineerden in de gevangenissen zitten, dat er daar minder recidive is. Landen zoals België, waar er meer gedetineerden zijn en langere detentijden, scoren niet goed op recidive. Dus ik denk dat we eens goed moeten nadenken, maar daar is een stukje moed voor nodig."

Luister naar Kathleen Van De Vijver van het Gevangeniswezen in "De Ochtend":

Bron: vrtnws.be en De ochtend

Radio 1 Select