Fout in prostaatonderzoek kost mensenlevens

9 juni 2016
Prostaat Specifiek Antigeen
Door één wetenschappelijke studie waarvan de resultaten achteraf ongeldig bleken, zijn wellicht duizenden mannen onnodig aan prostaatkanker gestorven. Artsen spreken van het grootste wetenschappelijke schandaal in de urologie.
Een grootschalig Amerikaans onderzoek van zeven jaar geleden heeft een desastreuze invloed gehad op het vroegtijdig opsporen van prostaatkanker.
De studie omvatte 77.000 mannen tussen 55 en 74 jaar die 10 tot 13 jaar werden gevolgd. De deelnemers werden in twee groepen verdeeld: een die regelmatig een PSA-test en een rectaal onderzoek lieten uitvoeren, en een controlegroep die zich niet liet screenen.
PSA ('prostaat-specifiek antigeen') is een eiwit dat de prostaat aangemaakt en dat wordt afgescheiden in de bloedbaan. Via een eenvoudige bloedtest kan de PSA-waarde worden bepaald en dat kan nuttig zijn bij het vroeg opsporen van prostaatkanker. 
Toen de sterftecijfers van beide groepen na 10 tot 13 jaar werden vergeleken, bleek er geen significant verschil. "We konden niet aantonen dat de PSA test levens heeft gered" concludeerde hoofdonderzoeker Christine Berg van het National Cancer Institute. 
Nu bebben twee Amerikaanse urologen ontdekt dat bijna 90 procent van de mannen uit de controlegroep zich bij de eigen huisarts of specialist 'stiekem' toch had laten testen. Onder deze omstandigheden is het natuurlijk niet verwonderlijk dat er geen verschil in sterfte aan prostaatkanker kon worden aangetoond.
Maar dat Amerikaanse onderzoek heeft een zeer grote invloed gehad, want systematisch screenen werd vanaf dan als nutteloos beschouwd.
Zo gaf de overheid in de VS in 2012 het advies om niet meer te screenen. Gevolg: van het ene jaar op het andere werd 28 procent minder nieuwe gevallen van prostaatkanker vastgesteld. Niet omdat prostaatkanker plots veel minder voorkwam, maar omdat die niet meer werd gedetecteerd. "Het waren vooral mannen tussen de 60 en de 65 die niet meer werden gescreend, net de groep die baat heeft bij een vroegtijdige opsporing van prostaatkanker" zegt prof. dr. Piet Ost (UZ Gent). 
Ook in België wordt screening sinds 2012 niet meer aangeraden, en de PSA-test wordt ook niet meer terugbetaald. Recente cijfers van het kankerregister tonen dat ook bij ons het aantal opgespoorde prostaatkankers sindsdien lichtjes is gedaald.
"Wel of niet screenen is geen zwart-wit verhaal" zegt professor Ost. "Maar mannen die nog een lange levensverwachting hebben, kunnen baat hebben bij een vroege detectie en behandeling van een agressieve prostaatkanker. Het is alleszins belangrijk dat prostaatkanker terug onder de algemene aandacht wordt gebracht en terugbetaling van de PSA-test zou een belangrijk signaal zijn."
Correcte informatie over prostaatkankerscreening vind je op dekeuzemaken.be