Frank Verbruggen: "Iemand die zware medische gevolgen overhoudt aan hongerstaking, kan in aanmerking komen voor asiel"

1 juni 2021
© Laurie Dieffembacq (Belga)
In Brussel is de hongerstaking van een groep mensen zonder papieren al acht dagen bezig. Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi (CD&V) lijkt niet van plan om hen te regulariseren omdat ze de druk met hun actie opvoeren. Frank Verbruggen, professor Strafrecht aan de KU Leuven legt uit wie in welke mate aansprakelijk zou zijn als er iemand zou overlijden.

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi (CD&V) schreef op Twitter: “Laten we vooral allemaal hopen dat er niemand sterft van de honger. Ik hoop niet te moeten bewijzen hoe principieel ik wel ben.” Hij gaat de groep mensen zonder papieren niet regulariseren omdat ze de druk opvoeren met een hongerstaking. Het was een tweet die veel stof deed opwaaien. Maar zijn argumenten maken weinig indruk blijkbaar, want ook gisteren waren er opnieuw ziekenwagens aanwezig om hongerstakers naar het ziekenhuis te brengen. 

Frank Verbruggen, professor Strafrecht aan de KU Leuven legt uit wie in welke mate aansprakelijk zou zijn als er iemand zou overlijden.

Individuele keuze 

Staatssecretaris Mahdi zei dat hij elke avond gaat slapen met de vrees dat er iemand kan overlijden. Stel dat dat gebeurt, in welke mate is er dan iemand aansprakelijk? “De keuze voor de hongerstaking heeft elke persoon voor zich gemaakt, dus men kan de staatssecretaris ook niet verwijten dat hij iemand laat sterven als die persoon daar zelf voor gekozen heeft", aldus professor Verbruggen.

In België zijn we nogal terughoudend om in te grijpen met dwangvoeding of om mensen naar het ziekenhuis te brengen tegen hun wil.

"Wij gaan in België redelijk ver op dat punt. Wij vinden dat hongerstaking een legitiem drukkingsmiddel is en wij zijn ook nogal terughoudend om daarbij in te grijpen door bijvoorbeeld mensen dwangvoeding te geven of naar het ziekenhuis te brengen tegen hun wil. Op zich is enkel de hongerstaker verantwoordelijk voor de gevolgen.”

Kan een arts ingrijpen?

Is een arts verplicht om in te grijpen als het echt de verkeerde kant uitgaat? “In principe is de vraag eerder: is er toestemming van de persoon in kwestie om in te grijpen? Bij hongerstakers zal die er waarschijnlijk niet zijn. Maar als de persoon bewusteloos is, en de arts de inschatting maakt dat het een noodsituatie is, dan kan die arts wel degelijk ingrijpen."

Ingrijpen als arts is niet vanzelfsprekend, omdat men ook respect moet hebben voor de keuze van elk individu.

"Maar in België, als er geen uitdrukkelijke wilsbestemming is op voorhand, waarin de persoon aangeeft dat die niet behandeld wil worden als die in coma belandt, dan zal de arts soms ingrijpen. Maar het is niet vanzelfsprekend, omdat men ook respect moet hebben voor de keuze van elk individu.”

Verblijf in lokalen van ULB, VUB en begijnhofkerk

De terughoudendheid is groot in ons land. Die groep mensen zonder papieren verblijft onder andere in gebouwen van de ULB en VUB, en ook in de begijnhofkerk in Brussel. In welke mate kunnen zij verantwoordelijk gesteld worden als er iets misloopt? “Op zich niet, omdat zij niets doen dat bewust bijdraagt aan het overlijden of de gezondheidsschade van die mensen. Zij zeggen: ‘Kijk, wij willen die een onderdak geven, wij zijn voor vrije meningsuiting willen actievoerders toelaten.’"

Men kan degenen die een goede context ter berschikking stellen aan de actievoerders in principe niets verwijten.

"Maar zij willen ook niet dat hen iets overkomt dus je kan niet stellen dat zij bijdragen tot de dood of gezondheidsschade van slachtoffers. Zij vinden dat die mensen het recht hebben om gehoord te worden en bieden een veilige context. Maar als die context zoals bijvoorbeeld het sanitair en dergelijke onveilig wordt, dan verandert de situatie natuurlijk. Maar als die mensen in een goede context een actie voeren, dan kan men degene die daar een lokaal voor beschikbaar stelt, in principe niets verwijten."

Verregaande gevolgen hongerstakingen

Staatssecretaris Mahdi zegt heel duidelijk dat er regels zijn rond de asielprocedures, die hij moet volgen en hongerstaking gaat volgens hem daar niets aan veranderen. Maar als een hongerstaking lang aanhoudt, verandert er wel iets aan de medische toestand van die mensen. “Ik denk ook dat daarom de minister zo ongerust klinkt, en terecht. Hongerstakingen kunnen verregaande gevolgen hebben voor de gezondheid, zelfs als mensen het overleven kunnen ze daar zware gevolgen aan overhouden. Ik denk dat dat zijn grote vrees is. Dat men hem dat gaat verwijten want men gaat zeggen dat het onmenselijk is dat hij daar niet aan toegeeft. Dus ik begrijp hoe moeilijk het is.” 

In aanmerking voor asiel omwille van medische gevolgen

Zou het kunnen dat iemand van de hongerstakers in de situatie komt dat die asiel aanvraagt omwille van medische redenen? “Dat kan, als iemand echt heel verregaande gevolgen overhoudt en bijvoorbeeld hersenschade oploopt. Maar dan denk ik dat men nog altijd met een ander debat zit. Niet het debat van collectieve regularisatie, wat blijkbaar het doel van de actie is, maar van individuele dossiers."

Men kan zeggen dat het vanuit mensenrechten onverantwoord is om een ernstig zieke patiënt op een vliegtuig te zetten naar een land waar die geen adequate verzorging krijgt.

"Dan krijg je de situatie van de humanitaire visa. Men kan dan zeggen dat het vanuit mensenrechten onverantwoord is om een patiënt die zo ziek is, op een vliegtuig te zetten naar een land waar die geen adequate verzorging krijgt. Dan zou je mensenrechtenschending kunnen krijgen, dat is onmenselijke of vernederende behandeling.” 

Beluister het gesprek met Frank Verbruggen in ‘De Wereld Vandaag’ via Radio 1 Select.

Lees ook: