Hebben Turken lange tenen?

1 juli 2016
Veel Turken voelden zich een paar maand geleden persoonlijk beledigd door Jan Böhmermann, een Duitse komiek die president Erdogan wel heel zwaar op de korrel nam. Daarbij tastte hij de grens tussen satire en smaad in zo'n mate af dat hij werd bedreigd en vervolgd door de Turken en dat hij moest onderduiken. Zijn de Turken dan zo snel beledigd?

Psycholoog Saïd Shafa deed onderzoek naar het verschil in gevoeligheid voor kritiek en provoacties in verschillende culturen. Volgens hem moet je het in eerste instantie in een politiek kader plaatsen. De relatie tussen Duitsland en Turkije is de afgelopen maanden wat verzuurd en daardoor zal Erdogan minder kunnen verdragen van een Duitser dan van pakweg een Belg.

 Je identiteit wordt grotendeels door anderen bepaald.

Maar het zit volgens Shafa ook ingebakken in de cultuur van het land. In Turkije is het eergevoel heel belangrijk en het is ook een ander begrip dan in West-Europa. 'Eer' is in Turkije van groot belang in het definiëren van iemands rol in de maatschappij. Wie je bent, waar je recht op hebt en hoe anderen tegenover je aankijken, zijn zaken die eer bepalen. Je moet je eer voortdurend verdedigen en bewijzen, want je kan het ook verliezen als de maatschappij anders naar jou kijkt.

Eergevoel en groepsgevoel liggen dicht bij elkaar

"De eer van het individu wordt in grote mate bepaald door de eer van de groep", zegt Shafa. Dat verklaart waarom veel Turken zich zo beledigd voelden door Böhmermann. Toen Herman Van Rompuy werd uitgescholden als 'natte dweil' door Nigel Farage voelden wij ons niet beledigd, een Turk voelt zich dat wel als iemand zijn leider beledigt.

Dat zorgt voor een botsing van concepten, in hoe men naar zichzelf en de maatschappij kijkt. Als je in conflict gaat, kan dat ook effectief vonken geven. Belangen staan in dit geval tegenover elkaar en dan is er volgens Shafa weinig nodig om het vuur aan de lont te steken. Het 'opleggen' van onze culturele waarden is in die zin heel moeilijk, aangezien mensen hun eigen waarden helemaal hebben opgenomen. Het duurt eeuwenlang om die waarden te internaliseren, dat verander je niet zomaar.

Radio 1 Select