"Het is niet vreemd dat wetenschappers elkaar tegenspreken"

12 oktober 2015
Wetenschappers zeggen soms over precies hetzelfde compleet verschillende dingen. Het deed zich voor in een aflevering van Panorama over hormoonverstoorders. Maar ook in De Bende ontstond er discussie over het brooditem. Dieter de Cleene, journalist bij Eos, reageert.

In een aflevering van Panorama twee weken geleden, ging het over ‘hormoonverstoorders’. Greet Pluymers testte een aantal producten met en zonder parabenen, waarna een wetenschappelijke vaststelling werd gemaakt. Wat bleek? De twee aan het woord gelaten toxicologen hadden allebei een totaal andere conclusie. Hoe kan zoiets?

In de Bende van Annemie reageert Dieter De Cleene, journalist bij Eos en bio-ingenieur. Hij stelt dat het niet vreemd is dat wetenschappers elkaar tegenspreken:

Hoe complexer de vraag is, hoe meer ruimte voor discussie ontstaat. Er moet immers rekening worden gehouden met verschillende factoren. Als er dierproeven worden gedaan, dan is het nog niet zeker dat die resultaten hetzelfde zijn als bij mensen. Ook worden de effecten van een bepaalde blootstelling aan stoffen soms pas veel later duidelijker.

Er zijn dus verschillende moeilijkheden waar een wetenschapper mee te maken krijgt. Op basis van al die resultaten moet een wetenschapper dan een antwoord concluderen. "Niet gemakkelijk", zo stelt De Cleene.

In het geval van de hormoonverstoorders heeft De Cleene wel een antwoord voor de verschillende visie: "Ik denk dat het voor een stuk te maken heeft met het belang dat ze hechten aan het voorzorgsprincipe. De ene wetenschapper zegt dat er duidelijk aanwijzingen zijn om het gebruik van stoffen aan banden te leggen, terwijl de andere wetenschapper geneigd is om te wachten op duidelijkere bewijzen."

Maar dat is niet het enige probleem. Vorige week werd in De Bende gezegd dat de helft van de Vlamingen momenteel geen brood meer wil eten, omdat het dik zou maken en ongezond zou zijn. Een luisteraar had daarna de kritiek dat er incorrecte informatie werd verspreid, omdat er een wetenschapper van de KUL was uitgenodigd. En de KUL wordt gesponsord door Kellogs. Dus ook de mening van een expert is niet altijd honderd procent te vertrouwen:

Het is effectief bewezen dat belangen van onderzoekers de meningen en resultaten wel kunnen beïnvloeden. Dat is niet altijd bewust. Er bestaat zoiets als een blinde vlek voor beïnvloeding. Hoe groter het risico op een belangenconflict, hoe meer risiscovol het wordt.

Wat kunnen wij als journalisten dan doen om een juist beeld weer te geven? De Cleene stelt dat het slim is om de vraag niet alleen aan een expert te stellen, maar ook om in wetenschappelijke literatuur te gaan kijken. Ook proberen om wetenschappers te vinden die geen banden hebben met een bepaald bedrijf, is veiliger. "Maar", zo stelt De Cleene, "Het is ook niet fair om wetenschappers daar sowieso op te pakken. Ze worden vaak aangezet om samen te werken met bedrijven, bijvoorbeeld voor onderzoeksgeld."

Bekijk de reportage van Panorama:

Foto boven © Edgar181