"Het Sint-Maartensfonds ontstond als een netwerk en zelfhulpgroep"

7 februari 2017
Vanavond gaat op Canvas "De Wissel van de macht" van start, een serie over hoogtepunten in de Belgische politiek. De eerste aflevering gaat over het uiteenvallen van de Volksunie. Belangrijk daarin was de aanwezigheid van Johan Sauwens op een avond van het Sint-Maartensfonds. Lode Roels sprak er over met historicus Koen Aerts.

Verwerken van het verleden

In de eerste plaats was het Sint-Maartensfonds een vereniging van Oud-Oostfrontstrijders, die samen probeerden te herintegreren in de maatschappij, zegt Koen Aerts (Ugent). Iedereen die aan het Oostfront had gestreden kwam dan ook uit de gevangenis:

Het moest een soort netwerk en zelfhulpgroep worden. Zo onstond het.

Maar daarnaast was er natuurlijk een belangrijke symbolische dimensie aan. Daarbij werd dat verleden niet enkel verwerkt, maar ook gevierd. Zo was er ledentijdschrift 'Het Berkenkruis', waarin de jodenvervolging werd geminimaliseerd en de collaboratie werd verheerlijkt. Op beelden van Sauwens' aanwezigheid op het feest is ook een banier van de SS en de (verboden) Vlaamse Militantenorde te zien.

"Lange tijd werd Sint-Maartensfonds geaccepteerd"

Johan Sauwens relativeerde toen en nu zijn bezoek aan een feestje van het Sint-Maartensfonds. Maar klopt dat ook? Volgens Aerts alvast wel: "Lange tijd was het heel normaal dat Volksunie-mandatarissen naar bijeenkomsten van het Sint-Maartensfonds gingen. Zo was vice-premier Hugo Schiltz in 1990 ook aanwezig op een viering van het Sint-Maartensfonds." Op de aanwezigheid van Schiltz werd slechts lauw gereageerd.

Maar in de tien jaar tussen 1990 en 2001 ontstond er een verschuiving in de perceptie van het oorlogsverleden. Dat had in grote mate te maken met de opkomst van extreem-rechts in België en de publicatie van verschillende werken over dat 'foute' oorlogsverleden.