Hoe moet je rouwen in coronatijden?

2 april 2020
Elke dag om 11 uur krijgen we ze te horen, de cijfers over de mensen die bezweken zijn aan het coronavirus. Achter die getallen gaan natuurlijk échte mensen schuil. En dus ook échte familieleden die afscheid moeten nemen. Maar net nú is dat niet evident. Begrafenissen gebeuren noodgedwongen in beperkte kring. Koffietafels mogen niet. Hoe rouw je dan? Vraag voor psychiater Uus Knops.

"De impact van corona is groot, ook op sterven, zowel voor diegenen die het leven moeten loslaten als hun familie. Alles moet op afstand gebeuren", zegt Uus Knops. Eigenlijk begint het verhaal al voor het overlijden. Praat nu al met elkaar over de wensen voor het levenseinde, adviseert ze. Als iemand in een laatste levensfase verkeert, zoek dan naar mogelijkheden om zo nabij mogelijk te zijn bij diegene die sterft. Als de persoon sterft, moeten we op zoek gaan naar symboliek om afscheid te nemen.

Nabijheid kenbaar maken

Deze tijden doet ons nabijheid heruitvinden. Waar dat vroeger fysiek was, moeten we dat nu veel mentaler doen. Denk maar aan de tijd dat we als student examens hadden: toen onze ouders heel hard aan ons dachten of kaarsjes brandden of hun duimen in de lucht staken, en we ons heel gesteund voelden. We moeten nu ook op afstand mensen steunen, aan hen denken, mentaal een vorm vinden van nabijheid.

"Anderzijds, schrijf ik in mijn boek: 'Verdriet vraagt liefde, lef en liefst in levende lijve.' Dat levende lijve is nu heel moeilijk. Maar je kan mensen die rouwen voldoende berichtjes sturen, boodschappen op de stoep schrijven, je nabijheid op die manier kenbaar te maken."

Is het een goed idee om na de coronacrisis een tweede, volwaardige ceremonie te houden?

Dat vindt Knops zeker een goed idee. Het kan nu gebeuren in intieme kring, in de buitenlucht of je tuin met een origineel concept. En later kan je met de urne bijvoorbeeld een mooie nieuwe ceremonie bedenken om het moment van afscheid vorm te geven. "Want het verleden leert ons hoe belangrijk zo'n formeel afscheidsmoment is om nadien een rouwproces aan te vatten. Dat zal sowieso al complexer verlopen door de huidige stand van zaken. Maar dan kan je een doorstart geven."

"Zoeken naar wat wel mogelijk is"

Deze week overleed een meisje van 12. Een heftige schok voor de ouders en familie. Maar ook voor vriendjes en klasgenoten. Zij kunnen dat verlies nu ook niet samen verwerken. Hoe moeten zij daar mee omgaan?

"Je moet ondanks alle beperkingen toch zoeken naar wat wel mogelijk is" reageert Knops. Gelukkig is er een hele virtuele, online wereld. Ze kunnen een online platform creëren waar ze elkaar kunnen zien en horen en vooral uiting geven aan de vreselijke emoties die daarmee gepaard gaan. Dan heb je verdriet, boosheid, angst, zeker nu.' Als je die emoties kunt delen, kun je ze samen dragen. Voor zo'n klas kan het een moment zijn om dichter naar elkaar toe te groeien en er samen door te gaan. 

Uus Knops schreef ‘Casper, een rouwboek’ over haar eigen rouwproces door het overlijden van haar broer. Bijzonder interessant en nuttig voor wie meer wil weten over de complexiteit van het rouwproces. Uitgegeven bij Borgerhoff & Lamberigts.

Lees ook:

Radio 1 Select