"Ik lig nooit zelf op mijn sofa, na tien jaar analyse ben ik uitgelegen"

19 september 2019
Bij de naam Sigmund Freud denken veel mensen aan de sofa. Een bank waarop je kan gaan liggen om je gedachten de vrije loop te laten gaan. We kennen dat beeld, uit de films. Iemand ligt, staart naar het plafond en deelt met de psychoanalist in kwestie zijn of haar diepste zielenroerselen. Maar hoe werkt dat? Wat doet die sofa eigenlijk?

“Ik zag die sofa in een vitrine zien staan, en ik dacht meteen: wat een prachtig ding is dat!" zegt Lieven Jonckheere aan reporter Ward Bogaert in 'De Wereld van Sofie'. "De sofa is een icoon in de psychoanalyse maar mijn ervaring is dat sofa’s van therapeuten vaak lelijke dingen zijn. Mijn sofa is naturlijk niet alleen een prachtig ding maar vooral ook een technisch-experimenteel middel."

"Het gebruik van de sofa komt uit de hypnose. Mensen lagen op de sofa en dan werd er op hun voorhoofd gedrukt. Ook Freud hypnotiseerde op deze manier, en een van zijn patiëntes zei hem toen dat hij teveel aan het aandringen was: 'laat me nu gewoon zeggen wat ik te zeggen heb.' 'Als het zo zit', dacht Freud, 'ga ik voortaan wel achter u zitten, dan dring ik minder aan'. Freud verdroeg het ook niet om urenlang aangestaard te worden door mensen die op zijn gezicht wilden aflezen of ze wel boeiend bezig waren. Naar eigen zeggen kon Freud zijn mimiek niet bedwingen. Dat was een bijkomende reden om achter de sofa te gaan zitten in plaats van ernaast. In karikaturen zie je altijd dat psychoanalysten achter de sofa gekken bekken zitten trekken. Dat is in werkelijkheid ook zo. Gekke bekken trekken betekent dat je zeer snel een emotie die in je opkomt kan laten afvloeien, en zo geconcentreerd kan blijven luisteren."

"De dag van vandaag is er een tendens om de sofa almaar minder te gebruiken. Komt er iemand binnen voor een psychoanalyse dan volgt eerst een gesprek om na te gaan of iemand wel geschikt is voor analyse. Die voorafgaande gesprekken kunnen zo lang duren dat ze al therapie op zich vormen. Lang niet iedereen belandt dus op de sofa. De sofa is een experiment geworden, sommige patiënten voelen er zich op hun gemak, anderen schieten in paniek. Iedereen die zich psychoanalyst noemt heeft een sofa staan, maar is het geen voorwaarde meer om aan analyse te doen."

"Zelf ga ik nooit op mijn sofa liggen. Psychoanalysten zijn zelf ook altijd in analyse geweest, ik heb tien jaar op zo'n sofa gelegen, ik ben uitgelegen."

Ook reporter Ward mocht niet op de sofa van Lieven Jonckheere gaan liggen: dat viel toch wat tegen

undefined

Lees ook:

Radio 1 Select