Jeneverellende

15 februari 2020
Er was een tijd dat het in België verboden was alcohol te verkopen in kleine hoeveelheden. De alcoholwet van 1919 bepaalde dat je minstens twee liter in een keer moest kopen. Dat was een maatregel die alcoholmisbruik wou tegengaan. Het idee was dat sterkedrank dan te duur zou worden voor de arbeidersklasse. Op die manier dacht men de arbeider te beschermen tegen zichzelf en tegen de jeneverellende.

Premier Gaston Eyskens kreeg in die tijd een fles Hasseltse jenever aangeboden toen hij op bezoek was in de stad. Hij weigerde resoluut en wees de Hasseltse burgemeester er streng op dat sterkedrank enkel per twee liter mag worden aangekocht. Hij kreeg meteen twee flessen.

Dat is een van de anecdotes die Joris Casselman aanhaalt in "Van jeneverellende tot Tournée Minérale", het boek waarin hij de geschiedenis vertelt van honderdvijftig jaar alcoholismebestrijding in België. “Ik stoorde mij aan het zeer moralistisch kijken naar alcoholisten. Ik wil weten wat er aan de oorsprong ervan ligt, en daaruit is een boek gegroeid”, vertelt hij in 'Interne Keuken'.

Joris Casselman is geneesheer en psychiater en psycholoog en seksuoloog en criminoloog, en was tot zijn emeritaat hoofd van de ontwenningsafdeling van het psychiatrisch centrum Sint Kamillus in Bierbeek. Hij is een internationaal gevraagd expert in verslavingsproblematiek.

Tot in de jaren 50 waren er geen ontwenningsklinieken voor alcoholverslaafden. Mensen werden verplicht opgenomen in de psychiatrie. Pas in de jaren 60, toen Joris begon te werken in Sint-Kamillus, kwam er een eerste open dienst, met 30 bedden voor vrije opnames. Op korte tijd waren de helft van die bedden bezet door mensen met alcoholproblemen die vrijwillig opgenomen werden. Dat was de eerste plek in Vlaanderen waar men met ontwenningsprogramma’s begon.

Het hersenmodel

Vandaag weet men al veel meer over de problematiek en lopen er heel wat onderzoeken, maar het grootste probleem blijft dat er nog steeds geen medicatie is tegen alcoholverslavingen die rechtstreeks op de hersenen inwerkt.

Momenteel gebruikt men binnen de medische wereld het hersenmodel, waar ze gaan kijken naar drie circuits die in de hersenen actief zijn wanneer mensen verslaafd zijn. "Het belangrijkste element is dat die mensen niet veel plezier meer hebben aan alcohol, maar dat ze vooral een drift hebben om alcohol te drinken. Bovendien verliezen ze controle wanneer ze drinken, ook al hebben ze negatieve effecten".

"Toch is dat niet genoeg en moet men in de praktijk met alle modellen rekening houden", zegt Casselman. "Het gaat eerder om een gelaagd systeem. Bij het behandelen van een alcoholverslaafde moet je altijd denken aan drie factoren. Hoe aanwezig alcohol in de omgeving is, de erfelijke psychologische en sociale problemen en de maatschappelijke context".

Beluister het volledige gesprek met Joris Casselman in Interne Keuken:

Lees ook:

Radio 1 Select