"Koddig experiment": we nemen beslissingen wanneer we uitademen

17 februari 2020
© victoriano (via Unsplash.com)
Elke dag neem je duizenden beslissingen. Misschien koos je vanmorgen voor muesli in plaats van een boterham, bijvoorbeeld. Al die beslissingen neem je waarschijnlijk terwijl je uitademt, zeggen onderzoekers uit Lausanne.

"Het gaat om een koddig experiment" vertelt Jelle Demanet, neurowetenschapper aan de Universiteit van Gent en de Hogeschool West-Vlaanderen, in 'Nieuwe Feiten'. Men vroeg aan enkele proefpersonen om op een willekeurig moment een knop in te drukken. Daaruit bleek dat mensen de knop indrukken wanneer ze uitademen. Dan zouden we meer 'in controle' zijn.

Aan de hand van een EEG werd de hersenactiviteit van proefpersonen gemeten. Dat geeft een indicatie van welke hersengebieden actief zijn op welk moment. Zo konden de wetenschappers zien wanneer onze hersenen een beslissing nemen of wanneer we het zelf aangeven, en dus op de knop drukken. "Daaruit blijkt dat onze hersenprocessen onze beslissingen voorafgaan. Ze gaan zelfs het moment vooraf waarop we het gevoel hadden dat we zelf de knoop doorhakten. Dat noemt men de readiness potential."

Wat met onze vrije wil? 

Je ziet dus al in de hersenen dat we een beslissing nemen, zonder dat we zelf al weten dat we een beslissing hebben genomen? “Inderdaad, we worden ons pas bewust van beslissingen als die eigenlijk al genomen zijn” stelt Demanet.

Maar wat dan als iemand in de rechtbank de schuld op zijn lijf steekt? En zegt dat ie daarom zijn vrouw vermoord heeft? Demanet nuanceert meteen: “Het is logisch dat ons lichaam onze beslissingen gaat voorbereiden. De meeste van onze beslissingen maken we niet in een vacuüm. We hebben al een historie met bepaalde beslissingen, we hebben al een gedrag gesteld in het verleden. Ons lichaam gaat ons voorbereiden, om efficiënter te kunnen zijn."

Er zijn ook onderzoekers die zeggen dat er al een voorbereiding bezig is, maar dat we op een bepaald moment nog een soort 'vetobeslissing' hebben. We kunnen nog op tijd de knoop doorhakken of we ons gedrag gaan uitvoeren of niet. "Volgens onderzoekers zit daar nog onze controle en vrije wil in.”

Kanttekening

Dat ons lijf ons zou helpen met beslissen - tijdens het uitademen dus - vindt Demanet trouwens een redelijk sterke conclusie van de onderzoekers. “Deze onderzoekers tonen aan dat er inderdaad een correlatie is tussen een proces in ons lichaam en onze cognitie, maar gelukkig laat het nog veel andere processen toe en sluit het niet volledig onze vrije wil uit."

"Misschien hebben we bij het uitademen meer cognitieve vrijheid om beslissingen te gaan nemen of niet. Maar het toont geenszins aan dat er een directe link bestaat." Want een correlatie is nog geen causaal verband natuurlijk.

Beluister het integrale gesprek in 'Nieuwe Feiten':

Lees ook:

Radio 1 Select