Longoma loya, lola lokwa

22 februari 2020
© uitgeverij Sterck & De Vreese
"Longoma loya, lola lokwa". Toen de blanke kwam, viel de hemel op ons neer. Dat zongen de roeiers op de Momboyo-rivier. Vier woorden die het boek samenvatten dat Zana Etambala heeft geschreven over hoe het de Congolezen verging toen ze de eerste blanken zagen arriveren langs de oevers van de rivier.

De geschiedenis van Afrika is door Europese historici geschreven. En die maakten gebruik van Europese archiefbronnen. We kennen de Europese verbazing, de fascinatie, de bekeringsdrang, de hebzucht en de minachting van de kolonisatoren. Maar hoe de Afrikanen zelf reageerden op de komst van die witte mensenvariant, weten we nauwelijks. Dit is een zeldzaam fragment waarin je een Afrikaanse stem hoort:

Men ging hem bekijken, want nog nooit had men zo een menselijk wezen gezien. Men noemde hem Nténdélé, wegens zijn blanke huid. Twee andere blanken arriveerden, bijgenaamd Bomende en Bonjolongo. Zij hebben onze mensen mishandeld. Lomama doodde hen. Na hun dood kwamen nog twee blanken, bijgenaamd Moto en Ilombo. Zij hebben de dood van Bomende en Bonjolongo genadeloos gewroken. Tenslotte hebben onze mensen vrede gevraagd. Moto en Ilombo eisten dat we voldoende rubber zouden leveren, anders zou de oorlog voortgezet worden.
Opgetekend bij de Lilangi door Bernard Linunda, 1954

Mathieu Zana Etambala - historicus verbonden aan het AfricaMuseum - heeft minutieus archiefwerk gedaan. Op basis van brieven, dagboeken en verslagen, vaak nog nooit gepubliceerd, schets hij een gedetailleerd beeld van de gevolgen van de "ontdekking" van Congo. Veroverd, bezet, gekoloniseerd is een pijnlijk boek geworden over de geschiedenis van Congo tussen 1876 en 1914.

Beluister het volledige gesprek :

 

Radio 1 Select