Nieuwe, fors gemuteerde coronavariant grijpt om zich heen in Zuid-Afrika

26 november 2021
© Fusion Medical Animation (Unsplash)
Terwijl de vierde coronagolf over ons land rolt, duikt al een nieuwe dreiging op aan de horizon: in Zuid-Afrika grijpt een nieuwe, zwaar gemuteerde coronavariant - "B.1.1.529" voor de kenners - om zich heen. Wetenschappers zijn bezorgd: "Voor het eerst duikt er een variant op die een overdrachtsvoordeel lijkt te hebben ten opzichte van de deltavariant." Europa overweegt alvast een inreisverbod. Dit moet u weten over die variant.

1. Wat is er zo anders aan coronavirus B.1.1.529?

De nieuw ontdekte variant - B.1.1.529, wellicht krijgt die later vandaag ook een naam met een Griekse letter - bevat een "ongewone constellatie aan mutaties" en is "heel verschillend" van andere coronavarianten die al de ronde hebben gedaan. Dat zei professor Tulio de Oliveira, die directeur is van het Centre for Epidemic Response and Innovation in Zuid-Afrika in een mediabriefing waarover onder meer de BBC bericht.

Volgens de Oliveira telt de variant liefst 50 mutaties, waarvan 32 op de spike-eiwitten. Dat laatste doet zorgen baren, want die spike-eiwitten zijn de uitsteeksels waarmee het coronavirus menselijke cellen binnendringt. De meeste vaccins richten zich ook op die spike-proteïnen voor hun bescherming.

 

2. Wat betekent dat? Is deze variant besmettelijker dan de deltavariant?

Dat weten wetenschappers nog niet, maar enkele specifieke mutaties maken dat wel waarschijnlijker. De eerste signalen zijn niet bijster hoopgevend: in de Zuid-Afrikaanse provincie Gauteng zijn al 77 bevestigde gevallen geteld, maar wetenschappers vermoeden dat de variant zich erg snel verspreid heeft en intussen al staat voor 90 procent van de gevallen in de provincie. Wellicht zit hij ook al in andere Zuid-Afrikaanse provincies.

Ook buiten Zuid-Afrika dook de variant al op: in Botswana zagen ze 4 gevallen en in Hongkong 1 geval, dat rechtstreeks gelinkt wordt aan reisverkeer met Zuid-Afrika. Zopas liet de Israëlische minister van Volksgezondheid weten dat ook daar minstens 1 geval van B.1.1.529 is opgedoken - iemand die teruggekeerd was uit Malawi - 2 andere verdachte gevallen worden nog onderzocht.

Infectiologe Erika Vlieghe van het UZ Antwerpen zegt bezorgd te zijn over die berichten. "Voor het eerst duikt er een variant op die een overdrachtsvoordeel lijkt te hebben ten opzichte van de deltavariant. En die deltavariant heeft heel snel de wereld ingepalmd. Als je dan een variant vindt die zich daarmee kan meten en daarvan wint, is dat erg zorgwekkend."

Als je een variant vindt die van de deltavariant wint, is dat erg zorgwekkend

Belangrijk: áls deze variant inderdaad besmettelijker is, hoeft dat nog niet per se te betekenen dat hij ook meer ziekmakend is. Ook dat moet wetenschappelijk onderzoek eerst nog uitwijzen.

Al bij al goed nieuws is trouwens dat B.1.1.529 vrij eenvoudig kan worden opgespoord met een PCR-test, zo zegt professor de Oliveira, "waardoor de verdere verspreiding makkelijk kan worden opgevolgd".

3. Kan deze variant ontsnappen aan de huidige vaccins?

Dat is de vraag die op ieders lippen brandt. Zoals gezegd zouden - nogmaals: zóúden - enkele mutaties daarop kunnen wijzen, maar daarvoor is veel meer onderzoek nodig.

Momenteel zijn de vaccins dus nog altijd veruit onze beste bescherming tegen het coronavirus. Ter vergelijking: in Zuid-Afrika is maar amper een vierde van de volledige bevolking gevaccineerd, bij ons is dat drie vierde.

4. Waar zou B.1.1.529 vandaan kunnen komen?

Wel, opvallend is dat dit virus geen directe afstammeling lijkt te zijn van de dominante deltavariant. B.1.1.529 lijkt eerder in de lijn van de allereerste coronavirussen te zitten, zo merkt de Nederlandse viroloog Marion Koopmans op in De Volkskrant. "Dat zou kunnen betekenen dat hij al die tijd ergens heeft zitten pruttelen, in een land waar we het virus niet goed volgen. Ik houd er rekening mee dat hij niet in Zuid-Afrika, maar ergens anders is ontstaan."

Al bij al goed nieuws is dat B.1.1.529 vrij eenvoudig kan worden opgespoord met een PCR-test

Aan de vele mutaties te zien, zou het virus afkomstig kunnen zijn van één enkele patiënt, van wie het afweersysteem niet goed wist om te gaan met het coronavirus. Daar zou het zich dan geleidelijk hebben kunnen aanpassen.

Een laatste mogelijkheid is zelfs dat het coronavirus overgesprongen is op een dier, daar gaandeweg gemuteerd is, en vervolgens opnieuw een mens heeft besmet.

5. Moeten er nu reisbeperkingen komen van en naar Zuid-Afrika?

Israël heeft intussen Zuid-Afrika en zijn buurlanden op de rode lijst gezet. Dat betekent dat wie geen inwoner van Israël is en uit het zuiden van Afrika komt, Israël niet binnenmag. Ook komen er extra quarantaine- en testvoorwaarden voor terugkerende reizigers.

Ook in het Verenigd Koninkrijk zijn maatregelen genomen: vanaf deze middag zijn vluchten uit Zuid-Afrika, Zimbabwe, Namibië, Botswana, Lesotho en Swaziland geschrapt. Wie op een andere manier uit die landen naar het VK komt, moet in quarantaine. Vergelijkbare maatregelen zijn intussen trouwens ook genomen in Singapore.

Aziatische beurzen onderuit door zorgen over nieuwe coronavariant

De aandelenbeurzen in Azië en Australië zijn hard onderuitgegaan en ook dat wordt gelinkt aan het nieuws over de nieuwe coronamutatie. Vooral de bedrijven in de luchtvaartsector en reisbranche (Japan Airlines, Cathay Pacific, Qantas) stonden onder druk door de vrees voor nieuwe reisbeperkingen om de verspreiding van de mutatie tegen te gaan. De Japanse yen, die in onzekere tijden als een veilige haven wordt beschouwd, steeg in waarde. Dat hinderde dan weer aandelen van grote Japanse exportbedrijven als Toyota, Nissan en Sony.

Zijn zulke reisbeperkingen ook in ons land nodig? "Dat zal afhangen van de extra informatie die we in de loop van de dag gaan krijgen van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO", zegt Vlieghe. "Dan moet dat inderdaad bekeken worden. Ik wil daar niet op vooruitlopen. Maar als dat effectief een zorgwekkende variant is, moeten we daar open-minded over nadenken."

Volgens Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen gaat de Commissie alvast voorstellen om de noodprocedure op te starten om al het luchtverkeer uit zuidelijk Afrika naar de EU te stoppen.

Toch wijst Vlieghe ook op de huidige prioriteiten: "Dit mag de aandacht niet afleiden van de problemen die we nu hebben met de deltavariant in eigen land. Want dat dreigt dan ook te gebeuren: dat we als konijnen in een lichtbak staren naar wat er elders gebeurt, terwijl het in eigen land ook zeer moeilijk is."

Beluister het gesprek met Elles Van Gelder, onze correspondente in Zuid-Afrika, in 'De Ochtend' via Radio 1 Select. 

Bron: vrtnws.be en 'De Ochtend'