Ons heksbeeld komt van Bruegel

11 september 2015
Waarom zijn heksen lelijke vrouwen die op een bezem door de schoorsteen naar buiten vliegen, terwijl in de haard een heksenketel hangt en daarnaast een kat zit?

Omdat Pieter Bruegel dat zo getekend heeft.

En waarom heeft Bruegel dat gedaan? Omdat de late middeleeuwer behoefte had aan een herkenbaar heksbeeld. Heksen waren zo'n beetje de terroristen van nu. Ze leefden onder de mensen, konden veel schade veroorzaken, maar je herkende ze niet. Wist de late middeleeuwer veel dat misoogsten en veesterfte ook met klimaatverandering te maken kunnen hebben. 

Hoe wij dat weten? Uit de doktoraatsverhandeling 'Vrouwen op den besem en derghelijck ghespoock. Hekserijvoorstellingen in de Nederlanden tussen 1450 en 1700' van kunsthistorica Renilde Vervoort die ook in boekvorm is verschenen.

Die verhandeling is ook het vertrekpunt van een hele mooie tentoonstelling met een unieke collectie heksenvoorstellingen uit de roerige periode van heksenvervolgingen in de Nederlanden. 'De Heksen van Bruegel' opent zaterdag 19 september in Museum Catharijneconvent in Utrecht. Vanaf 25 februari is de tentoonstelling te zien in het Sint-Janshospitaal in Brugge.

De mooie tentoonstellingscatalogus vindt u ook in de boekhandel.

 

plaatje: fragment van gravure 'Sint Jacob bestrijdt hekserij en toverij' naar een ontwerp van Pieter Bruegel