Pers en het gerecht: het blijft een moeilijke relatie

3 juni 2021
Tegenvoets? Dat is de scherpe blik van 2 juristen op actualiteit en maatschappij. Walter Van Steenbrugge en Johan Vande Lanotte kijken met één oog naar wat leeft in onze samenleving en met het andere naar de wet en het recht. In de nieuwste podcastaflevering gaan ze in op de spanning tussen persvrijheid en het geheim van het onderzoek. Hoe kan je dit wettelijk regelen? Van Steenbrugge en Vande Lanotte hebben een voorstel.

Walter Van Steenbrugge:

“Ik moet zeggen dat ik wel gewonnen ben om een soort van ‘Contempt of Court’, dus een belediging van het gerecht, een belediging van het rechtstraject, ook bij ons in te voeren. Omdat ik vind dat er nu echt excessen zijn. Excessen die er deels komen door het in België heel fanatieke bronnengeheim. De journalist mag niet onderworpen worden aan huiszoekingen, hij mag niet getapt worden en zo meer. Maar er zijn hoe dan ook excessen en ik denk dat die moeten gestopt kunnen worden, omdat ze kunnen leiden tot het totaal onmogelijk worden van een eerlijk proces."

"Ik geef een voorbeeld uit de recente actualiteit: een politieman voelde zich op een gegeven ogenblik geroepen om met het onderzoek waar hij mee bezig was naar de pers te gaan. Hij had een collega bij de pers die natuurlijk wist dat hij zich kon beroepen op bronnengeheim toen hij die informatie kreeg."

"De verdachte had een paar maanden in voorhechtenis gezeten, hij moest naar de psychiater gaan, dus er was eigenlijk weinig discussie over wat hij misdaan had. Maar die politieman heeft het dan nodig gevonden om het volledige onderzoek aan de pers te geven. Dat heeft in België geleid tot 3 à 4 dagen nieuws op de eerste pagina’s. Die man was nog niet veroordeeld en dat heeft er toen voor gezorgd dat de magistraten een uitspraak hebben gedaan bovenop de vorderingen van het Openbare Ministerie. Dus ze zijn veel hoger gegaan dan de eis en dat had te maken met het feit dat de pers daarop zat."

"Ik ben de raadsman van die man, ik ga daar voor het overige niet op in, maar die man heeft een totaal oneerlijk proces gekregen. Waren de lekken er niet geweest dan was die straf nooit in die mate uitgesproken geworden. Dus dat is een exces. En dan situeert dat exces zich op het vlak van het bronnengeheim, maar ook op het vlak van de mogelijkheid van een politieman om werkelijk naar eigen believen alles aan de pers over te maken."

Waren de lekken er niet geweest dan was die straf nooit in die mate uitgesproken geworden. Dus dat is een exces.

"Moest er zo’n ‘Contempt of Court’ bestaan dan zou je bij de rechter kunnen gaan om te gaan zeggen: “dit kan toch niet”. En dan had je ook geen meerwaarde dat die journalisten dat verhaal brachten nog vooraleer dat vonnis moest uitgesproken worden."

"Ik ben er grote voorstander van dat de disfuncties van het gerecht worden blootgelegd door journalisten, dat is een waakhondfunctie. Maar ik stel mij wel vragen over het ogenblik waarop men dat brengt. Nu is dat voor journalisten bijzonder belangrijk omdat ze de eerste willen zijn. Ze willen de scoop hebben, ze willen hun collega’s voor zijn, en dan wordt er geen enkele rekening meer gehouden met de rechten van de verdachten, en dat zou ideaal zijn om met zo’n situatie naar een rechtbank te kunnen gaan. Misschien een speciale rechtbank specifiek voor dat soort van toestanden om te gaan zeggen: “dit gaat niet, hier moet je tussen komen”. “

(lees verder onder de foto)

Walter Van Steenbrugge (© Belga)
Walter Van Steenbrugge (© Belga)

Johan Vande Lanotte:

“Het gegeven van ‘Contempt of Court’ is niet natuurlijk in een situatie waarbij men er van mag uitgaan dat het gerecht over het algemeen diligent en goed werkt. (dus vlug en vooruitgaand) Maar een van de grote problemen van het gerecht is dat het traag gaat." 

"We moeten wel een actief communicatiebeleid hebben waarbij het gerecht zegt wat het doet en op die manier ook de argwaan wegwerkt en uitlegt hoe alles gebeurt. Daar is de laatste jaren wel aan gewerkt, er zijn nu persmagistraten, maar dat blijft mondjesmaat. Eigenlijk is het heel belangrijk om het geloof in het gerecht te hebben, dat er heel veel gecommuniceerd wordt, dat er heel duidelijk gezegd wordt wat de stappen zijn die gaan gebeuren.”

Beluister meer in de podcast 'Tegenvoets'

Johan Vande Lanotte (© Belga)
Johan Vande Lanotte (© Belga)