Universiteit van Vlaanderen (Deel 2)

13 november 2018
Inspirerende professoren en onderzoekers geven in colleges van 15 minuten het antwoord op een prikkelende vraag. Zo delen ze meteen ook de spannendste inzichten uit hun vakgebied met jou. Ondertussen ook via podcast!

Kan een dictator de wereld redden?

De democratie krijgt het zwaar te verduren: massamigratie, klimaatveranderingen, economische crisissen,... Er wordt veel gepalaverd en structurele oplossingen lijken zelden voor handen. Zou één sterke leidersfiguur het niet beter doen? UGent-historicus Bruno De Wever gaat na of dergelijke figuren een goed alternatief zijn voor het trage democratische proces met eindeloos veel checks en balances. Kan een dictator de wereld redden?

Hoe word je Spider-Man?

Wacht jij al sinds je eerste etterbuil op een beet van een genetische gemanipuleerde spin? Probeerde jij op je tiende loodrecht op een muur te klimmen en brak je je arm? Of hul je je al sinds je kleutertijd in Spider-Man-outfits? Volgens bioloog Dominique Adriaens, van de UGent, berg je die droom best op. Hoe word je Spider-Man? We kunnen nu al het antwoord verklappen: onmogelijk! Gekko-man daarentegen...

Heeft een saxofonist meer kans op longfibrose?

Ooit al gehoord van longfibrose? Een akelige ziekte waar je beste snel bij bent. En toch zien zelfs heel wat artsen deze ziekte soms over het hoofd. Daarom heeft professor Wim Wuyts, longarts aan de KU Leuven, een missie: longfibrose bekender maken. En vooral duivenmelkers, saxofonisten, mensen die in een schimmelig huis wonen of mensen die naast de autosnelweg werken letten beter goed op!

Hebben meertalige kinderen een slechter rapport?

Meertalige leerlingen doen het vaak niet goed op school. Is dat omdàt ze meertalig zijn? Waarom kunnen ze blijkbaar ook slechter rekenen? Het debat over of kinderen enkel Nederlands mogen spreken op school, verloopt soms heel emotioneel. Onderwijssocioloog Orhan Agirdag brengt rust: hij zoekt met facts en figures uit wat er aan de hand is.

Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?

Word, wordt, aangeleerd, aangeleert of aangeleerdt? Iedereen kent de dt-regel. En toch maakt iedereen er fouten tegen. Ja, iederéén, ook jij! Hoe komt het toch dat iedereen zoveel moeite heeft met zo'n simpele regel? Misschien ben je gewoon te slim voor zo'n banale regel? Want de grootste genieën, dat zijn vaak de meest verstrooide mensen, niet? Professor Dominiek Sandra is psycholinguïst aan de UAntwerpen en deed er onderzoek naar.

Hoe kijkt Rusland naar het Westen?

Rusland wordt in het westen vaak gezien als een agressief, zelfs oorlogszuchtig land. De afgelopen jaren namen de spanningen dan ook fors toe. David Criekemans is hoogleraargeopolitiek aan de UAntwerpen en hij maakt hier toch graag enkele kanttekeningen bij. 

Was Jesus Christ een superstar?

Of was hij één vande vele supersterren uit zijn tijd en werkte de christelijke promomachine in de begineeuwen van onze jaartelling net wat beter, waardoor het christendom zich verspreidde? Godsdiensthistorica Annelies Lannoy, van de UGent, zocht uit of het vroege christendomom geheime mysteriecultus was.

Het beloofde land

Joden, moslims, christenen, Palestijnen, Israeli's...miljoenen mensen menen dat het Beloofde Land hen toebehoort. Voor de drie grootste godsdiensten is de regio heilige grond en op politiek vlak ontwikkelde zich doorheen de geschiedenis een meedogenloze strijd. Midden-Oosten-kenner Ludo Abicht doet een verwoedepoging om uit te klaren wie dit stukje Midden-Oosten nu werkelijk toekomt.

Hoe moeilijk is Chinees?

Maar liefst 1 miljard 248 miljoen mensen spreken Chinees. De meest gesproken taal ter wereld wordt nochtans vaak ‘onoverkomelijk moeilijk’ genoemd. Toch mag het feit dat deze taal zo verschilt van de westerse talen je enthousiasme om Chinees te leren volgens professor Mieke Matthyssen niet de das omdoen. Want Chinees leren kàn. Dat het gemakkelijk is, dat hebben we niet gezegd…

Waarom is roken zo verslavend?

"Deze sigaret is de allerlaatste die ik rook, daarna is het gedaan". Als je ooit een roker was, of het nog altijd bent, ken je dat voornemen ongetwijfeld. En weet je dat het verdomd moeilijk is om je eraan te houden en te stoppen met roken. Professor Filip Lardon heeft goed en slecht nieuws: het goeie is dat het niet aan je (gebrek aan) wilskracht ligt, dat je niet kan stoppen. Hoe het dan wel komt, legt de professor in dit college uit! En euh... het slechte nieuws: het is écht kei-ongezond. Dus blijf het proberen. Of begin er gewoon nooit aan!

Hoorden de Belgen tijdens de Tweede Wereldoorlog wel écht bij de geallieerden?

In mei 1940 werd België bezet door Duitsland. De Belgische regering vluchtte en kwam in Londen terecht. Van daaruit hebben ze de geallieerden én het Belgische volk gesteund in hun strijd tegen nazi-Duitsland. Zo hebben we het altijd op school geleerd. Maar UAntwerpen-historicus Herman Van Goethem weet intussen uit historische teksten dat het niet helemaal zo gegaan is...

Is online shoppen slecht voor het milieu?

In plaats van je vervuilende dieselauto te nemen en heen en weer naar het stad te rijden, besluit je om online wat te shoppen. Beter voor het milieu! Maar, klopt dat idee wel? Want dat ene paar schoenen bestel je in Spanje en die blousse moet overkomen uit Groot-Brittannië. Professor Cathy Macharis en haar team bij MOBI-VUB gaan na of dit wel allemaal zo duurzaam is.

Wanneer komt mijn nieuwe orgaan uit de printer?

De vraag naar orgaandonors blijf ieder jaar stijgen. Maar, er zijn misschien ook andere oplossingen stelt Liesbet Geris van KU Leuven. Wat als we organen zouden kunnen printen? En, niet zomaar een 3D geprint hart of lever, maar een echt levend orgaan. Daarom kruipt ze elke dag in haar labo met een printer, een computerprogramma en inkt van levende cellen.

Hoe word ik een succesvolle influencer?

Influencers zijn de idolen van dit tijdperk. Sterren zoals Kim Kardashian bouwden hun imperium uit via sociale media en ook klassieke beroemdheden zoals Madonna en Leonardo DiCaprio kunnen niet hun volgers. Droom jij ook van roem en succes op YouTube en Instagram. Sarah Steenhaut van de UGent en het Callebaut Collective geeft je een basislesje. Met de hashtag be yourself.

Is supermarkt-sushi echt Japans?

Hoe Japans is die sushi in het koelvak van je supermarkt? Japanologe Tine Walravens van UGent keert echter de vraag ook om. Want wat is echt sushi? Moet die in Japan gemaakt zijn? Of is door een Japanner genoeg? Meer dan genoeg stof om een kwartier college en je volgende toogpraatje mee te vullen.

Kan je verliefd worden op een robot?

Zien we daar een lichtjes geïrriteerde frons bij deze vraag? Commerciële bedrijven zijn nochtans al lang bezig met het produceren van robots voor intieme en zelfs romantische relaties. Als sociale wetenschappers zoals Charlotte Jewell zich niet met dit proces bemoeien zullen het vooral sekspoppen zijn en blijven. Terwijl er méér kan. Wat denken we van een robot-partner voor een persoon met een handicap of iemand in eenzaamheid?

Wat verraadt jouw taal over jou?

Friet, patat of petat. Je hebt maar één woord nodig om te horen of de persoon tegen wie je spreekt een Vlaming of een Nederlander is. Maar je woordgebruik en je uitspraak vertellen nog méér dan alleen je woonplaats. Hoe dat komt en hoe dat werkt legt sociolinguïst Rik Vosters je haarfijn uit.

Waarom zijn mensen bang in Brussel?

Maak jij soms een wandelingetje in Molenbeek? Dan is de kans groot dat je van Molenbeek bent. Want heel wat niet-Brusselaars zijn bang in Brussel. En niet-Antwerpenaren zijn bang in Antwerpen. Waarom zijn mensen bang in grote steden? Waarom zijn mensen bang in Gent, Oostende, Antwerpen of Brussel? En is dat terecht? Criminologe Els Enhus, geboren en getogen in Brussel, ontleed onze angsten.

Hebben echte mannen baarden?

De baard lijkt het ultieme accessoire: perfect getrimd of toch net een centimeter langer. De perfecte man ziet er volgens menig liefhebber uit als George Clooney: knap, beroemd, rijk, succesvol en... met perfect getrimde baard. Wie in de geschiedenis duikt leert dat een baard veel zegt over hoe men in een bepaalde tijd dacht over een lichaam en wie een echte man was... Professor Anne-Laure Van Bruaene van de Universiteit van Gent weet het!

Is de Bijbel vrouwonvriendelijk?

De Bijbel is geen hypermoderne feministische literatuur noemen… De teksten in de Bijbel zijn al duizenden jaren oud zijn. Theologe Bénédicte Lemmelijn van de KU Leuven legt uit dat de vraag of de Bijbel vrouwonvriendelijk is, eigenlijk een absurde vraag is.

Waarom zijn gemeentefusies nodig?

Een gemiddelde Vlaamse gemeente telt 21.156 inwoners. Dat is eigenlijk weinig, zegt de Hasseltse politoloog Johan Ackaert. Want de komende jaren zullen er heel wat uitdagingen op ons afkomen, denk maar aan de klimaatopwarming of de vluchtelingenproblematiek… Kunnen die kleine gemeenten dit aan?

Waarom is een Duitse vamp mannelijker dan een Vlaamse?

Het valt te betwijfelen of een specialist Duitse taalkunde kan uitmaken of Duitse vampen vaker een snor hebben, ongegeneerd aan hun geslacht krabben of liever een trainingspak dragen dan een sexy kleedje. Wat ze wel kan doen, is het liguïstisch analyseren. Voor Tanja Mortelmans van de UAntwerpen kent het woordgeslacht geen geheimen. Wist je dat er in sommige talen wel 20 geslachten bestaan en in andere géén? Kom te weten wat er naast m/v/x nog allemaal bestaat!

Waarom kent Facebook je beter dan je moeder?

Ja, je moeder ken je door en door... op welke feestjes jij rondhangt op vrijdagavond, de saus die jij de laatste jaren verkiest bij je frietjes, de foute muziek die je beluistert op de trein, de neuscorrectie waar je al zolang over tobt... Knik jij nu heftig van nee? En wat als we "moeder" vervangen door "Facebook"? Is het erg dat Facebook zoveel over jou weet? Een introductie in de wereld van big data door Ruben Verborgh, UGent-internetspecialist.

Hoe schadelijk is de zon?

Huidkanker lijkt dé aandoening van de 21ste eeuw. Volgens professor Vera Rogiers, toxicologe aan de VUB, is dat is voor een groot deel de schuld van... de zon. Weten we wel goed genoeg hoe we onze huid moeten beschermen? En heeft de zon nog gevaren in petto?

Kan je veilig bruinen?

Nu we weten dat de zon zorgt voor een stijging van het aantal huidkankergevallen zou je toch denken dat deze vraag overbodig wordt. Toch slaan in de zomermaanden 'de boekskes' ons om de oren met goed advies om sneller te bruinen. Kan iedereen wel bruin worden? En waarom zouden we dat willen? Toxicologe Vera Rogiers, hoogleraar aan de VUB, vertelt in 15 minuten hoe het veilig kan.

Was de eerste superheld een vrouw?

Elastigirl en Wonder Woman werden als eerste vrouwelijke superhelden van het afgelopen decennium geprezen in de pers. Dr. Anke Brouwers van Universiteit Antwerpen kijkt als filmhistorica 100 jaar terug en merkt op dat ook in de stille film vrouwen niet zo'n brave doetjes waren. Bye bye Superman!

Hoe kunnen muizen helpen om kanker te bestrijden?

Wie sterft aan kanker, sterft bijna altijd aan de uitzaaiingen van een tumor. Daar wil Damya Laoui (VUB) iets aan doen én ze vond een kankervaccin uit. Hierdoor werd ze uitgeroepen tot Wetenschapstalent van 2018. Maar er is nog veel méér onderzoek nodig om alle kankers te bestrijden én te voorkomen. En daarvoor zijn soms proefdieren nodig...

Waarom geeft je kat je kopjes?

Dan krijg je eindelijk een kopje van je kat, maar daarna is het beest weer uuuren weg. Ziet je kat je wel graag? Of profiteert ze gewoon van je huis, je zetel en het eten? Heb jij een kat of heeft je kat jou? Professor Tiny De Keuster (UGent) is dierenarts én experte gedrag van honden en katten en ze legt de ziel van de kat bloot...

Is de fermentatiehype gezond?

Fermenwadde?? Fermenteren, dat is voedsel bewaren of zelfs maken op basis van schimmels en bacteriën. Keert je maag nu al om? Professor Sarah Lebeer vertelt je of dat terecht is.

Is het jouw schuld dat je kind een allergie heeft?

Hoe jij nù leeft, heeft een invloed op de gezondheid van je kinderen, zelfs als je nog lang niet zwanger bent. Kristien Hens duikt de genetica in en denkt na over de ethische gevolgen voor de toekomst van de keuzes die jij nu maakt.

Waarom mogen zwangere vrouwen liegen?

KU Leuven-prof Liesbet Stevens doet geen uitspraken over of hoogzwangere vrouwen zomaar mogen vertellen dat ze nog in een maatje 34 passen en moeiteloos een marathon kunnen lopen. Als adjunct-directeur van het instituut voor de Gelijkheid van Mannen en Vrouwen kan ze wél vertellen dat drie op de vier vrouwen benadeeld worden op het werk als ze zwanger zijn. Een deel van het probleem is dat vrouwen hun rechten - waarvan liegen er één is - niet kennen. Wat niet wil zeggen dat je nooit meer een zwangere collega kan vertrouwen.... Luister daarom naar dit mini-college arbeidsrecht!

Waarom is de stierkikker gevaarlijk? 

De Amerikaanse stierkikker is imposant maar niet bepaald schattig… Hij kwaakt niet, maar hij loeit en eet praktisch alles wat in zijn muil past. En dat laatste is geen goede zaak voor de biodiversiteit van onze natuur. Biologe Sarah Descamps van de UHasselt en Hogeschool PXL komt op voor de arme inheemse stakker, de groene kikker. Krijg je niet genoeg van al die gratis kennis? Vergeet je dan vooral niet te abonneren!

Moeten trio's kunnen trouwen?

Gezinnen met één mama, één papa en twee (of meer) kinderen. Nog steeds het ideaal voor velen, maar steeds minder mensen leven zo: in onze maatschappij heb je nu ook veel eenoudergezinnen, nieuw samengestelde gezinnen, gezinnen met twee mama's of twee papa's.... Eén probleem: onze huwelijkswetgeving dateert uit 1804 en is hier niet aan aangepast. Jurist Frederik Swennen (UAntwerpen) doet onderzoek naar gezinnen met nieuwe samenlevingsvormen. Is de volgende én logische evolutie dat ook trio's of quatro's in het huwelijksbootje kunnen stappen? Krijg je niet genoeg van al die gratis kennis? Vergeet je dan vooral niet te abonneren!

Kunnen ze het internet niet sneller maken?

Een website die lijntje per lijntje oplaadt, een draaiend zandlopertje,... we kennen allemaal de frustraties bij traag internet. Met al die supertechnologie, satelietten en glasvezelkabels waarbij informatie wordt verspreid met de snelheid van het licht, vragen we ons af: kan dat internet dan niet sneller? Computerwetenschapper Robin Marx (UHasselt) geeft het antwoord. Krijg je niet genoeg van al die gratis kennis? Vergeet je dan vooral niet te abonneren!

Heeft het zin om fair trade te kopen?

Fair Trade, Fair Trade Certified, Fair Trade Proof, Fair for Life,... er zijn massa's fairtrade-labels. Al deze labels garanderen veilige arbeidsomstandigheden, eerlijke lonen, soms ook vakbondsrechten en investeringen in onderwijs en gezondheidszorg. Alstublieft! Maar verbeter je echt de wereld door fair trade te kopen? Of is het een mooi marketingpraatje? Professor Jan Orbie (UGent) legt de impact van jouw fairtrade-aankoop uit! 

Kan je drie genetische ouders hebben?

Een spermacel en een eicel vormen samen een kindje. Zo hebben we het immers geleerd op school. Daarbij zijn steeds twee genetische ouders in het spel. Maar geneticaspecialist Claudia Spits (VUB) kan in zeer uitzonderlijke gevallen die genen onder de loep nemen en op celniveau met de stukjes beginnen puzzelen. En soms komt daar een derde partij aan te pas... Krijg je niet genoeg van al die gratis kennis? Vergeet je dan vooral niet te abonneren!

Mag iedereen het op een akkoordje gooien met de fiscus?

Een akkoordje met de fiscus... is dat enkel iets voor miljonairs en grote bedrijven? Of voor mensen die de achterpoortjes van het Belgische belastingssysteem heel goed kennen? Niet volgens professor Elly Van de Velde (UHasselt). Als hoogleraar fiscaal recht is zij de ideale persoon om je wegwijs te maken doorheen het kluwen van de belastingsregels.

Is alcohol gevaarlijker dan xtc?

De kans dat jij al eens uit de bol bent gegaan nadat je te veel gedronken hebt, is best reëel. Maar ook xtc-gebruik neemt toe in het uitgaansleven. Ons drinkgedrag wordt vaak weggelachen onder het mom ‘wij zijn nu eenmaal Bourgondiërs', maar velen fronsen de wenkbrauwen als het over drugs gaat. Is dat terecht? Hoe schadelijk is xtc en hoe schadelijk is alcohol? We vroegen aan professor toxicologie Jan Tytgat (KU Leuven) welk genotsmiddel het meest destructief is.

Waarom willen we dronken worden?

Op donderdag per ongeluk iets te lang op café belanden, een beetje in de wind door net dat pintje teveel op vrijdag en op zaterdag toch nog eens in de cocktails vliegen. Misschien ken je dat gevoel wel: je wilt eens goed drinken, want dat heb je verdiend na een hele week hard werken of studeren. Je bent niet alleen! Cultuurhistoricus Jeroen Deploige, hoogleraar aan de UGent, neemt je mee naar de middeleeuwen en vertelt waarom we zo graag drinken.

Was jouw eerste reis alleen ook een teleurstelling?

Je bent geen echte millennial voor je er met de rugzak op uit getrokken bent of op zijn minst een halfjaar in het buitenland hebt gezeten voor je studies. Jonge mensen geven hun geld dan ook veel liever uit aan reizen dan aan materiële goederen of hun spaarboekje. Volgens antropoloog Noël Salazar van de KU Leuven draaien deze ervaringen ook vaak uit op een sisser (hoewel heel weinig jongeren dat toegeven). Maar is dat dan per se ook een slechte zaak?

Zorgt Waze voor meer sluipverkeer?

Waze, dé uitvinding voor de immer gedesoriënteerde mens die nooit in de file wil staan. Toch? Professor Tias Guns ziet dat iets anders. Want Waze is niet gewoon een simpel appje op je gsm. Er zit meer achter! Namelijk een ongelooflijk artificieel intelligentie systeem. Maar dat is niet altijd zo ethisch...

Waarom zijn helden gevaarlijk?

Hou jij ook van heldhaftige romans als "De leeuw van Vlaanderen", "The Lord of the Rings" of zelfs "Alice in Wonderland"? Pas dan maar op! Want volgens literatuurwetenschapper Kevin Absillis kunnen deze boeken ook gevaarlijk zijn! En Hugo Claus, die wist dat. Want als kind had hij er zich zelf door laten vangen. Zijn roman, "De verwondering", vormt dan ook de leidraad in dit college. Luister naar Kevin Absillis van de Universiteit Antwerpen en Assepoester zal lang niet meer zo onschuldig zijn als jij denkt!

Hoe voorkomen we snikhete nachten?

De zomer van 2018 gaan we niet snel vergeten... heet heet heet! Dag én nacht! En op het platteland kwam er 's nachts nog een beetje verkoeling, maar in steden was het gemiddeld 6 graden warmer dan 10 km verder, buiten de stadscentra. De komende jaren komen er allicht steeds méér hittegolven én steeds meer mensen wonen in steden. Hoog tijd, vinden onderzoekers als dr. Marie-Leen Verdonck, om oplossingen te bedenken.

Waarom gebruiken we drugs niet meer als medicijn?

In het Engels zijn ‘drugs’ gewoon medicijnen en dat is lang niet zo gek. Wist je bijvoorbeeld dat cocaïne vroeger gebruikt werd als keelpijnverzachter of als een dropje werd opgezogen tegen tandpijn? En om te vermageren werden er amfetamines verkocht... Tot men de neveneffecten begon te zien. Professor Philippe Jorens werkt op de dienst intensieve zorgen van het Universitair Ziekenhuis van Antwerpen en hij ziet elke dag wel drugs die zijn patiënten beter niet hadden gebruikt.

Herken jij een schilderij dat door een robot is gemaakt?

Wist je dat computers via hun camera patronen kunnen herkennen? Sterker nog, ze kunnen zichzelf patronen aanleren, waardoor zij bijvoorbeeld schilderstijlen of penseenstreken van een bepaald kunstenaar kunnen herkennen en op den duur zelfs ... kunnen bepalen of het om een echt schilderij gaat of om een vervalsing! Als zij al die patronen kennen... kunnen zij dan zelf ook een schilderij maken? En zou jij dat kunnen onderscheiden van het origineel? Wiskundige Ann Dooms legt uit.

Bestaat het perfecte gezin?

Een gezin... wat is dat eigenlijk? Een verzameling mensen? Sommigen denken dat hun hond ook deel uitmaakt van het gezin. Sommigen vinden dat enkel bloedverwanten als gezin kunnen worden geschouwd, maar ook dat is niet meer helemaal waar. Wat zijn de criteria van 'het perfecte' gezin? Professor Ann Buysse zoekt uit of het perfecte gezin wel überhaupt bestaat.