Universiteit van Vlaanderen (Deel 3)

2 juli 2019
Inspirerende professoren en onderzoekers geven in colleges van 15 minuten het antwoord op een prikkelende vraag. Zo delen ze meteen ook de spannendste inzichten uit hun vakgebied met jou. Bekijk de colleges op Youtube, of luister via podcast.

Wat kan je terugvinden in een druppel bloed?

Je hebt vast al gehoord van de vingerprik die diabetici moeten doen om hun suikerspiegel op te volgen. Maar uit een druppel bloed kunnen we véél meer kennis halen. Aangeboren afwijkingen bij een pasgeboren baby opsporen bijvoorbeeld. Of je vandaag, vorige week of vorige maand alcohol hebt gedronken. Of drugs hebt gebruikt. Of je medicijnen flink neemt.En wat de wetenschap nog allemaal in petto heeft dankzij dat éne bloeddruppeltje legt toxicoloog Christophe Stove je graag uit.

Waarom is er meer MS in België dan in Costa Rica?

In Vlaanderen komt MS voor bij ongeveer 100 op 100.000 personen. In Costa Rica komt MS twintig keer minder voor, maar 5 op 100.000 mensen krijgen het. Zijn wij in westerse landen dan niet beter bestand tegen nare ziektes? MS-expert Piet Stinissen, UHasselt, werpt zijn licht op multiple sclerose en verklaart waarom de ziekte op bepaalde plaatsen in de wereld meer voorkomt dan in andere.

Kan Jurassic Park al in het echt?

Stel: een mug vloog zo'n 65 miljoen jaar geleden gezellig rond op de aarde. Mensen waren er nog niet, dus ze voedde zich met dinosaurusbloed. Die mug belandt per ongeluk in boomhars, waardoor zij - én het dinosaurus-DNA - tot vandaag netjes bewaard is gebleven. Gevolg: wetenschappers slagen erin om dino's weer tot leven te wekken. Het klinkt als een goed filmscenario en dat is het ook. Maar zou het ook echt kunnen? Paleontoloog Koen Stein (VUB) vertelt hoe ver we al staan.

Wat is het gevaarlijkste dier ter wereld?

Bij het gevaarlijkste dier ter wereld denk jij misschien aan een hongerige leeuw, een brullende beer of een giftige slang. Professor Dirk Devroey van de VUB zal heus niet beweren dat dit zoete knuffelbeesten zijn, maar stelt dat er één diersoort is die we pas echt collectief horen te vrezen. Dit bloeddorstige wezen heeft elk jaar maar liefst 500.000 doden op zijn geweten. Én het maakt je in het holst van de nacht wakker met een oorverdovend geluid… Zzzz….

Reageren mannen- en vrouwenlichamen anders op seks?

Tijdens de biologieles hebben we allemaal geleerd hoe de menselijke voortplanting in zijn werk gaat. Maar hoe zijn mannen- en vrouwenlichamen fysiologisch uitgerust om met elkaar te kunnen vrijen (dus te genieten, klaar te komen,...)? Seksuoloog Paul Enzlin zoekt het voor je uit

Hoe groot is de kans dat jij niet de vader bent van je kind?

Wat zeg je bij het eerste kraambezoek tegen de vader? Volgens geneticus Maarten Larmuseau zijn 'hij lijkt precies op jou' de perfecte woorden. Het zou de band tussen vader en kind bevorderen en... hem een gevoel van zekerheid geven over zijn paterniteit. Want bij een natuurlijke bevruchting is de man nooit helemaal zeker dat hij de biologische vader is, nietwaar? Tijd om zin van onzin te scheiden.

Herken jij een schilderij dat door een robot is gemaakt?

Wist je dat computers via hun camera patronen kunnen herkennen? Sterker nog, ze kunnen zichzelf patronen aanleren, waardoor zij bijvoorbeeld schilderstijlen of penseenstreken van een bepaald kunstenaar kunnen herkennen en op den duur zelfs ... kunnen bepalen of het om een echt schilderij gaat of om een vervalsing! Als zij al die patronen kennen... kunnen zij dan zelf ook een schilderij maken? En zou jij dat kunnen onderscheiden van het origineel? Wiskundige Ann Dooms legt uit.

Bestaat het perfecte gezin?

Een gezin... wat is dat eigenlijk? Een verzameling mensen? Sommigen denken dat hun hond ook deel uitmaakt van het gezin. Sommigen vinden dat enkel bloedverwanten als gezin kunnen worden geschouwd, maar ook dat is niet meer helemaal waar. Wat zijn de criteria van 'het perfecte' gezin? Professor Ann Buysse zoekt uit of het perfecte gezin wel überhaupt bestaat.

Wint in het voetbal de ploeg die net voor de rust scoort?

Door zijn aderen stroomt het paars en het wit van Sporting Anderlecht. Professor Stijn Baert wordt dolgelukkig wanneer hij zijn statistische berekeningen kan toepassen op voetbal. En tot ieders grote verbazing werden daarbij populaire mythes ontkracht. Of dacht je nu echt dat de ploeg die voor de rust scoort, gegarandeerd meer kans heeft op succes?

Is het gevaarlijk om van geslacht te veranderen?

Transgenders zijn steeds minder een taboe. Maar dat wil niet zeggen dat iedereen er alles over weet. Kan je zomaar van geslacht veranderen? Hoe doe je dat? Welke stappen moet een transgender allemaal ondergaan? Moet je sowieso een operatie ondergaan?En is het niet allemaal heel risicovol? Endocrinoloog Guy T'Sjoen - bekend van Topdokters - is transgenderspecialist. Hij vertelt je alles wat je nooit durfde vragen!

Was Leuven het Silicon Valley van de 16e eeuw?

Facebook, Google, Amazon: het zijn allemaal Silicon Valley producten. Sinds de jaren '70 is Silicon Valley the place to be qua innovatie of technologie. In de 16e eeuw
was the place to be... Leuven. Daar kwam alle vernieuwing vandaan, daar moest je naartoe als je méé wilde zijn. Koenraad Van Cleempoel is kunsthistoricus aan de UHasselt en wijdde zijn doctoraat aan dit onderzoek.

Kunnen we topsporters bouwen in een labo?

Van in de wieg een klein superheldje kweken door een paar kleine aanpassingen in het DNA. Hoe (on)realistisch is dit? Maken technieken als Crispr-Cas dit mogelijk?
Sportwetenschapper Wim Derave doet hier onderzoek naar aan de UGent en gaat na hoe ver we nog afstaan van genetische doping.

Zijn LED-schermen gevaarlijk?

Elk jaar staat er weleens in de kranten dat led-lampen gevaarlijk zijn. Het blauwe licht beschadigt je ogen en zou zelfs kanker veroorzaken. En toch gaan we steeds meer led's gebruiken - denk maar aan je tv, computer of smartphone. Maar ook gewone lampen zijn tegenwoordig led-lampen. Moeten we ons zorgen maken? Professor Philippe Smet is fotonicus aan UGent en houdt zich dus bezig met licht. Hij zet de feiten op een rijtje.

Hoe moeilijk is het om de trein stipt te laten rijden?

Trein vanochtend weer 20 minuten vertraging? Of erger nog: afgeschaft? Overstap gemist? Nooit lijken onze treinen op tijd te komen! Zo moeilijk kan het toch niet zijn? In Japan of Zwitserland lukt het allemaal perfect. Of is het bij ons toch wat complexer? Mobiliteits-expert Pieter Van Steenwegen van KU Leuven onderzoekt wat er mis loopt op het Belgische spoorwegennet.

Kunnen robots discrimineren?

Robots die zich tegen de mensen keren en terreur zaaien... zo ver is het nog niet. Maar dat technologie niet altijd onze beste vriend is, hoeft ook geen betoog. Denk maar aan TayTweets, een artificiële robot die op Twitter werd losgelaten om te leren van menselijke conversaties. Dat liep echter af met een hoop antisemitische en racistische uitspraken... Hoe dat komt en of robots echt kunnen discrimineren leer je van moraalfilosoof Katleen Gabriels.

Brengt je groendak je geld op?

Een groendak enkel mooi om naar te kijken? Neen hoor! Groendaken zijn enorm functioneel om fijn stof in steden om te zetten naar minder toxische stoffen. En dat is zeker geen overbodige luxe in Vlaanderen, een van de slechtste regio’s van Europa op het gebied van luchtkwaliteit. Dr. Kathleen Smolders vertelt je er in geuren en kleuren meer over!

Hebben beken bochten nodig?

Heb je wel eens langs een beekje gereden en je verbaasd over dat serene landschap? Onder het wateroppervlak is het allesbehalve sereen, maar krioelt het van leven. Helaas wordt die biodiversiteit bedreigd, niet alleen door vervuiling of klimaatopwarming maar ook door... het rechttrekken van die beken. Hoe dat precies werkt, legt professor Alain De Vocht haarfijn voor je uit!

Waarom zijn schimmels zo slecht nog niet?

Als je aan schimmel denkt, denk je misschien aan die muffe plek op een badkamermuur of het vieze groende goedje op oud brood. Toch zijn schimmels een wonder der natuur en ook onmisbaar voor haar behoud. Professor Jan Colpaert neemt je mee in zijn enthousiasme!

Waarom herinneren mensen met dementie zich enkel hun jeugd?

Dementie of de ziekte van Alzheimer... daar denk je misschien liever niet aan. De harde realiteit is dat deze ziekte 1 op 5 van ons zal treffen. Neurobioloog Sebastiaan Engelborghs legt je de verschillende stadia uit en ook het belang van je tijdig te laten testen.

Eet je beter geen suiker als je zwanger bent?

Eat for two... Elke zwangere vrouw wéét dat je niet dubbel zoveel mag eten, maar de drang is soms groot. Ook de drang naar taartjes, pudding, chocola, cake, ijs, milkshake en pannenkoeken (naast misschien ook nog pickles, haring, puree en hamburgers). Maar... mag al die suiker wel? Krijg je daar zwangerschapsdiabetes van? En wat is dat eigenlijk? Katrien Benhalima, endocrinologe aan de KU Leuven (en zelf zwanger toen ze dit college gaf) deed er onderzoek naar!

Waarom kost het koppels vaak moeite om kinderen te krijgen?

Bij één op zeven koppels lukt het niet vanzelf om kinderen te krijgen. Wat als je al lang probeert en toch niet zwanger geraakt? Professor Christophe Blockeel werkt op de fertiliteitsafdeling van het UZ Brussel. Hij kijkt naar de oorzaken en zoekt mee naar oplossingen, Dit college hoort thuis in het thema "forever young". U raadt het al: de leeftijd van de vrouw heeft er iets mee te maken.

Moet je elke dag 10 000 stappen zetten?

Dat we moéten sporten en moéten bewegen weten we intussen wel al. En we doen het soms wel om caloriën te verbranden of wat conditie te kweken, maar het is nog véél belangrijker dan alleen maar voor de caloriën en conditie! Na dit college van sportwetenschapper Wim Derave (UGent) laat je die elektrische step of auto links staan en ga je niet voor 10, maar 15 000 stappen per dag!

Blijft kernafval voor altijd gevaarlijk?

Kunnen we kernafval ooit volledig neutraliseren? Of zadelen we generaties na ons op met tonnen levensgevaarlijk kernafval? Waar blijven we dat stapelen? Of zouden we ervoor kunnen zorgen dat kernafval minder lang gevaarlijk blijft? Wouter Schroeyers is expert nucleaire technologie aan de UHasselt en weet je te vertellen of kernafval "forever young" blijft.

Hoe overleef je op Mars?

Volgens NASA wonen de eerste mensen in 2040 op Mars. Elon Musk is zelfs nog optimistischer en wil er al in 2024 staan. Maar... hoe gaan deze Martianen overleven? De rode planeet heeft een gemiddelde temperatuur van -47 graden, geen vloeibaar water of atmosfeer. Voedsel verbouwen wordt er dan ook hééél moeilijk! Gelukkig is er Siegfried Vlaeminck (en een heel team van bio-ingenieurs over de hele wereld) om van Mars een paradijs te maken (en de nieuwe bewoners van lekkere microalgen te voorzien).