Universiteit van Vlaanderen (Deel 4)

12 december 2019
Inspirerende professoren en onderzoekers geven in colleges van 15 minuten het antwoord op een prikkelende vraag. Zo delen ze meteen ook de spannendste inzichten uit hun vakgebied met jou. Bekijk de colleges op Youtube, of luister via podcast.

Is het toeval dat je moeder je belt net als je aan haar denkt?

Een liedje waar je aan denkt dat net dan op de radio speelt, een nieuwe vriendin die wonderbaarlijk op dezelfde dag verjaart... We hebben allemaal de neiging om achter deze toevallighedeneen diepere betekenis te zoeken. Maar hoe komt dat? Prof. Sylvia Wenmackers (KU Leuven) filosofeert over de oorsprong van toeval.

Hoe kon een loser als Hitler zo populair worden?

Waaraan denk je als je aan Adolf Hitler denkt? Aan een hysterische gek? Aan de jodenvervolging? Aan dat rare iconische snorretje? Waar je misschien niet aan denkt, is aan Hitlers leven voordat hij leider werd van het Derde Rijk. En dat zag er niet zo rooskleurig uit. Geen job, geen geld, geen politieke connecties,… Hoe is hij dan in 's hemelsnaam toch kunnen uitgroeien tot berucht dictator? Politicoloog en Duitsland-kenner prof. Dirk Rochtus(KU Leuven) graaft in de geschiedenis.

Weet jij wat geweld is?

Geweld is een woord dat we veel gebruiken. Misschien zelfs te veel. Van oorlogen, over intimidatie tot pesten… We dénken dat we weten wat geweld is, maar soms is het niet zo eenvoudig.Denk maar aan de massale reddingsacties van de geallieerden waarbij vele aanhangers van het Nazi-regime het leven lieten. Gerechtvaardigd of gewelddadig? Professor Lode Lauwaerts (KU Leuven) filosofeert over de essentie van geweld.

Moeten we blij zijn met een mega-haven in Vlaanderen?

Vervuiling, files, dorpen en natuur die verdwijnt... En veel jobs leveren ze ook niet op! Nee... havens hebben niet altijd zo'n goeie naam. Is dat terecht? Of is een grote haven wél goedvoor een land? VUB-econoom Elvira Haesendonck rekent en analyseert en komt dan met een wetenschappelijk antwoord!

Hoe gezond is flexibel werken?

Ooit al werk gezocht? Dan is de kans groot dat het woord "flexibel" in de jobadvertentie stond. Maar wat betekent dat eigenlijk, "flexibel"? 24 uur per dag bereikbaar zijn voor je baas?Of thuis mogen blijven als je de avond ervoor wat te zwaar bent weggeweest? En is dat flexibel werken dan goed, of zorgt het er voor dat we ook constant gestresseerd zijn? Arbeidssocioloog Christophe Vanroelen (VUB) zocht het uit!

Waarom moet je blij zijn als je palliatieve zorgen krijgt?

Het is ongetwijfeld schrikken als je arts je zegt dat je beter palliatieve zorgen zou krijgen. En toch moet je blij zijn met zo'n arts. Hoe en waarom, dat legt gezondheidsonderzoeksterAline De Vleminck (VUB) je uit.

Waarom groeien planten beter in de stad?

Wist je dat het in grote steden 8 graden warmer kan zijn dan op het platteland? De stad vormt op die manier een eigen eco-systeem. Logisch dus dat het groen er zich anders ontwikkelt danop het platteland. Over flora, canyon effects en exoten… Bioloog dr. Jonas Lembrechts (UAntwerpen) weet er alles over.

Red je het klimaat door bomen te kappen?

De mens moet massaal miljoenen of zelfs miljarden bomen planten en zo kunnen we de klimaatverandering stoppen (en dus de wereld redden). Want bomen halen CO2 uit de lucht. Enfin, dat dachtenze op de Universiteit van Vlaanderen-redactie (en jij misschien ook) tot voor kort. Tot professor Bart Muys, expert bosbeheer van de KU Leuven, ons vertelde dat er best ook miljoenen bomen gekapt worden...

Hoe maak je een brug die nooit instort?

De Gentse ingenieur dr. Didier Snoeck is razend enthousiast over... beton. Beton is voor hem het meest magische materiaal ter wereld. Dat was het al jaren, maar nu hij nog béter beton heeftontworpen, is het helemaal een droommateriaal. Je kan er bruggen mee maken die er over 500 jaar nog zullen staan...

Hoe weet je dat je gek bent?

Al eens verward opgekeken omdat je alleen in een kamer was en toch dacht dat je iemand hoorde praten? Of er zéker van dat daar in de verte iemand naar jou staat te kijken, terwijl er nikste zien is? Word je dan gek? Of wetenschappelijker: ben je psychotisch? Of heeft iedereen dat weleens? En wanneer moet je je zorgen maken, professor psychologie Inez Germeys (KU Leuven)?

Kan je een beroerte voorkomen?

Professor neurobiologie Annelies Bronckaers (UHasselt) heeft een ongezellige boodschap: iedereen, jong en oud, kan totaal onverwachts een beroerte krijgen, je voelt het niet aankomen, eenderdevan de mensen overleeft een beroerte niet en er is niet veel aan te doen. Maar... gelukkig zijn er wetenschappers die nog steeds op zoek zijn naar betere behandelingen voor mensen met een beroerte. En in afwachting daarvan krijg je alvast enkele tips. Metals key word: FAST!

Hoe zijn dinosaurussen nu echt uitgestorven?

Hè, wisten we nog niet hoe de dinosaurussen waren uitgestorven? Met die meteoor en zo? Mja... we wisten dat min of meer, maar VUB-geoloog professor Philippe Claeys heeft de smoking gungevonden... in Mexico!

Kunnen planten stress hebben?

Professor Ann Cuypers is biologe aan de UHasselt. En misschien bezorgt ze ook jou wel wat stress met deze vraag. Want... als zij je nu komt vertellen dat planten stress kunnen hebben enals jij thuis planten hebt, dan ben jij misschien wel verantwoordelijk voor de stress van je planten... Argh! Gelukkig vertelt ze ook hoe je je planten zo stressvrij mogelijk kunt opvoeden.

Had Trump president kunnen worden zonder Facebook?

Was jij verbaasd toen Donald Trump president werd? Prof. Koen Schoors van UGent alleszins niet! Naast zijn agressieve Facebook-campagne en dagelijkse tweet-stormen, maakt hij immers gebruikvan een aantal politieke strategieėn. Strategieėn die onze eigen politici ook niet vreemd zijn.

Vieren we binnenkort singles day in plaats van Wapenstilstand?

Heel wat "tradities" zijn eigenlijk helemaal niet zo oud. Nee hoor, carnaval komt niet uit de middeleeuwen. En ook de Olympische Spelen waren er niet altijd. Halloween? Moederdag? Sinterklaas? Erfgoed-specialist Marc Jacobs (UAntwerpen en VUB) neemt tradities onder de loep en leert je hoe je zelf een nieuwe "traditie" kan lanceren.

Werkt het wereldwijde web ook op Mars?

Kun je je leven voorstellen zonder internet? Niet snel even iets opzoeken op wikipedia, geen emails of whatsapp meer, zelfs geen Universiteit van Vlaanderen-podcast om jependeluren mee door te brengen! Gelukkig zijn we overal en altijd 'verbonden' als we dat willen. En wat met de toekomst wanneer Elon Musk de eerste Mars-kolonies heeft gebouwd? Zou het internet daar ook werken? Prof. Ruben Verborgh van Ugent over de principesvan het wereldwijde web!

Bestaat Vlaams DNA?

Wie zijn we en waar komen we vandaan? We zijn allemaal nieuwsgierig naar onze afkomst. Zou een DNA-test ons daarover meer kunnen vertellen? Niet echt, zegt geneticus MaartenLarmuseau (KU Leuven). Hij legt ons collectief verleden onder de loep en vertelt meer over oermensen, migratiestromen en de impact van de Spaanse inval tijdens de tachtigjarige oorlog in onze gebieden.

Waren dieren vroeger dommer dan nu?

We leerden op school over evolutietheorie: hoe de mens zich steeds meer en meer ontwikkelde en de wereld begon te domineren. Maar hoe zit dat bij dieren? Hebben zij ook huneigen evolutieverhaal? Bioloog Raoul Van Damme (UAntwerpen) neemt ons mee in de dierengeschiedenis.

Is bliksem de oplossing voor kanker en het klimaat?

Wist jij dat er naast vast, vloeibaar en gas ook nog een vierde aggregatietoestand bestaat? Jawel, hoor! Plasma zou zelfs zomaar een groot deel van onze problemen kunnen oplossen. Hoe plasma ingezet kan worden tegen kanker of de klimaatproblematiek, komt fysicochemicus Annemie Bogaerts (UAntwerpen) je met de glimlach uitleggen.

Waarom moet je fastfood eten als je ziek bent?

Stel je voor dat je ziek naar de dokter gaat en dat je te horen krijgt dat je zoveel hamburgers mag eten als je maar wil. Zoiets gebeurt niet enkel in je dromen, maar ook bij prof. dr. Elisabeth De Waele (VUB). Want zij weet dat fastfood voor zieke mensen vaak beter is dan sla met tomaten!

Geven we beter geld aan YouTube dan aan de VRT?

Je hoort het wel vaker: de VRT is een links bastion en kost ons bakken vol geld. We moeten de openbare omroep gewoon afschaffen! Professor communicatiewetenschap Karen Donders (VUB) maakte letterlijk van haar hobby's (tv-series als Buffy the Vampire Slayer verslinden) haar beroep, al doet ze dat wel binnen een wetenschappelijk kader. Als geen ander kan zij je vertellen of de VRT afschaffen, of verkleinen, een goed idee is.

Moeten we meisjes verplichten om een STEM-richting te volgen?

Meisjes zijn gemaakt voor de zorgsector en jongens worden wetenschapper. De halve wereldbevolking steigert bij het horen van deze stelling, maar dat beeld zien we wel terug op de schoolbanken. Kunnen we dat vastgeroeste idee uit de wereld helpen en hoe doen we dat dan? We kunnen toch geen meisjes verplichten STEM-richtingen te volgen? Veerle Draulans, genderexpert aan de KULeuven, snelt ons te hulp.

Kan boksen bijdragen tot wereldvrede?

Barack Obama heeft zijn Nobelprijs voor de Vrede niet gekregen omdat hij wereldkampioen boksen werd. Toch zou een partijtje boksen kunnen bijdragen tot wereldvrede. Hoe dat precies in elkaar zit, licht sportwetenschapper Marc Theeboom voor ons toe. Tijdens de opname werd er geen geweld gebruikt door de professor of het publiek.

Kan je blind worden als je naar de zon kijkt?

Er zijn veel betere ideeën dan zonder speciale bril recht in de zon kijken. Zo zou je wel eens blind kunnen worden, hoor je dan. Maar wat klopt daar eigenlijk van en wat doe je dan met felle lichten of lasers? Als oogheelkundige aan de UAntwerpen is professor Veva De Groot de geknipte vrouw om haar licht te schijnen op deze vraag.

Radio 1 Select