Verkeerd geciteerd

25 november 2019
In de golf van verontwaardiging over de besparingen in de cultuursubsidies werd op sociale media vaak een citaat/anekdote van de Britse premier Winston Churchill gedeeld. “When Churchill was asked to cut arts funding in favour of the war effort, he simply replied: then what are we fighting for?” Dus: als we besparen op cultuur, waar vechten we dan nog voor? Het citaat wordt vaak aangehaald. Maar: heeft Winston Churchill dit wel ooit gezegd? Nee, zo blijkt.

Fout geciteerd. Daarover gaat het vandaag in De Wereld van Sofie. Er zijn doen veel meer foute citaten de ronde dan je zou denken. We wijzen ze toe aan historische figuren of series en films, en we citeren ze vrolijk en frequent. “Play it again, Sam”, of “Beam me up, Scotty”.
Maar, deze uitzending wordt geen kruistocht tegen het fout citeren, wel een zoektocht naar de meest verrassende verhalen en verklaringen over hoe citaten een heel eigen leven gaan leiden.

Om terug te komen op die uitspraak van Churchill… Hoe komt het dan dat we die quote aan hem toeschrijven? VRT-journalist en anglofiel Flip Feyten heeft flink wat biografieën en andere boeken gelezen over de Britse premier. Churchill deed wel een aantal andere uitspraken over kunst in de context van de tweede wereldoorlog, maar dus niet deze bewuste uitspraak die recent lustig gedeeld werd.

Heb je het zelf wel eens voorgehad, dat je fout geciteerd bent geworden, met alle gevolgen van dien? Het zal je maar overkomen… Het was wat Jacotte Brokken overkwam in het middelbaar. Zij zou gezegd hebben dat het IQ van haar studierichting toch wel hoger was dan die van een andere richting… “Nee! Dat heb ik nooit beweerd”. Het achtervolgde haar nog een hele tijd en ze heeft er wakker van gelegen.

Ligt het aan ons falende geheugen, dat we wat mensen zeggen gaan verdraaien, er ons eigen verhaal van gaan maken? Of toch vooral aan onze vooringenomenheid, een soort “wishfull hearing”. Als het in je eigen kraam past, dan hoor je de dingen gewoon anders dan ze gezegd zijn? Vragen voor Wouter Duyck van de vakgroep Experimentele Psychologie (UGent).

Tal van BV’s zijn of beweren fout geciteerd te zijn in kranten en boekskes. En dat kan vervelend zijn. Zeker als het je blijft achtervolgen. Max Vryens belde onder andere met relatiedeskundige Rika Ponnet - zij zag boven een interview de quote opduiken dat je als koppel maar beter sowieso samen blijft voor de kinderen, terwijl ze dat nooit zo gezegd had. Krijg je dat gekeerd?

Bart Kaëll maakte het ook mee, dat zijn woorden verdraaid werden. Maar zijn verhaal is zo prachtig dat we reporter Brecht Devoldere naar hem en zijn partner Luc Appermont stuurden. Op een gegeven moment gaf Bart een interview aan “Dag Allemaal”. De journalist vroeg “Het schijnt dat jij op mannen valt?”, waarop Bart antwoordt “Het schijnt, het schijnt, de zon schijnt ook”. Maar in de weerslag van het interview werd dat: “Inderdaad, ik val op mannen”. En de rest is geschiedenis…

“Beam me up Scotty”, “Play it again, Sam”, “Me Tarzan, you Jane”... aan films en series hebben we veelvuldig gebezigde quotes te danken. Maar. Heel veel daarvan zijn nooit gebruikt! Hoe ze dan toch een eigen leven zijn gaan leiden? Ward Bogaert zocht het uit.