Vijf Van Gogh-mythes

7 juli 2017
zinsverbijsteringen en manische buien
Van Gogh is een kleurrijk en tragisch figuur met een woelig leven. Daardoor zijn ook heel wat mythes ontstaan. Sommige daarvan kunnen we ontkrachten, bij een aantal weten we het niet, zegt kunstkenner Eric Rinckhout.
1. Van Gogh was niet (zo) gek

Van Gogh wordt wel eens getypeerd als geniale gek die in zijn waanzin de mooiste composities op doek toverde. De waarheid is dat hij inderdaad manisch, psychotisch en depressief was. Maar dat vooral in de laatste jaren van zijn leven. Hij was zich ook van zijn psychische problemen. In zijn mentaal moeilijke periodes was hij niet in staat om te schilderen. En dat vond hij verschrikkelijk. Hij hield daar ook enorme angstbuien aan over. En liet zich op een gegeven moment zelfs interneren.

2. Met of zonder oor

Speelde hij zijn hele oor kwijt of alleen zijn oorlel. Zijn zelfportretten geven alvast geen uitsluitsel, want daarop staat hij meestal driekwart afgebeeld. Intussen is er wel een briefje opgedoken van zijn behandelende arts. Die tekende met stippellijn hoe de kwetsuur eruitzag. En daaruit kunnen we toch wel concluderen dat hij quasi zijn hele oor heeft afgesneden.

3. Belgisch, Frans of Nederlands

Van Gogh is geboren in het Nederlandse Zundert, net over de Belgische grens. Hij wilde oorspronkelijk dominee worden en vestigde zich als predikant in de Borinage. De mijnwerkers daar vonden hem een rare kwast. Hij begon stilaan ook te schilderen en tekenen. Zijn eerste creaties waren knullig en prutserig. Hij zette door en zijn talent kwam toch naar boven. Eens in Frankrijk, en dan vooral in de Provence, worden landschappen, kleuren en zon dé inspiratie voor zijn meest bekende werk.

4. Pop art

Van Gogh was oorspronkelijk niet succesvol. Zijn werk sloeg niet aan. Tijdens zijn leven zou hij maar één schilderij verkocht hebben. Het was zijn broer Theo die voortdurend financieel moest bijspringen. Bij andere artiesten genoot hij wel respect. Al lag hij ook snel met veel mensen overhoop. Zijn beste vriend Gauguin op kop. Als persoon was hij –naar verluidt-onmogelijk om mee samen te leven. Op het eind van zijn leven en direct na zijn dood werd zijn werk wel populair. De jaren na zijn overlijden volgden expo’s in Antwerpen en Brussel.

5. Zelfmoord of moord

Veel straffe verhalen over zijn dood: zo zouden volgens Amerikaanse biografen kwajongens hem ergens in het veld neergeschoten hebben. Alles wijst er echter toch op dat hij geprobeerd heeft zelfmoord te plegen. De getormenteerde Van Gogh (hij dronk terpentijn en had waarschijnlijk syfillis) bleek er niet zo goed in te zijn. Hij verwondde zichzelf zwaar, maar stierf pas anderhalve dag nadien. Het bewuste pistool was vorig jaar te zien op een expo in Nederland. Al twijfelen velen aan de echtheid ervan.

Radio 1 Select