Waarschijnlijk deugt u, maar deugen de anderen?

21 september 2019
Waarschijnlijk deugt u, maar deugen de anderen? Wat gebeurt er pakweg als er brand uitbreekt in een kantoorgebouw? Is het ieder voor zich? Wordt er geschopt en geduwd, en worden mensen vertrappeld in de paniek? Of zorgen mensen voor elkaar, en vragen ze of alles in orde is? Geven ze voorrang aan elkaar, zijn er mensen die hun leven riskeren, zelfs voor onbekenden? Wat denkt u?

Scenario 1 leek ons het meest waarschijnlijke. Paniek en ieder voor zich.

In De meeste mensen deugen neemt Rutger Bregman 500 bladzijden de tijd om aan te tonen dat we ons vergissen, dat we veel te duister denken over de mensheid.

“Als je een boek schrijft over het goede in de mens, dan zijn er toch wel heel wat tegenstanders”, vertelt hij aan de Interne Keukentafel. We zijn er ergens van overtuigd dat we op een planeet vol egoïsten leven. Maar hoe komt dat?

“Je kan zeggen dat het misschien iets te maken heeft met onze informatievoorziening, het nieuws. Daar gaat het heel vaak over dingen die misgaan, over uitzonderingen, corruptie, geweld en egoïsme. Als je dat de hele tijd hoort en ziet ga je misschien op een gegeven moment denken dat we op die planeet vol egoïsten leven.

Ons mensbeeld wordt zwaar bepaald door de media

Ons mensbeeld wordt dus zwaar bepaald door de media. Toch wordt het tegendeel wel bewezen. Een voorbeeld: toen op 9/11 de Twin Towers brandden, liepen duizenden mensen - ondanks hun angst - tamelijk rustig en gedisciplineerd de trappen af. Ze lieten de brandweerlui ruim baan, al wisten ze dat hun leven in gevaar was. "Alstublieft, gaat u maar voor, hoorden we mensen zeggen", vertellen overlevenden.

En dat werd eerder al aangetoond. “Wetenschappers hebben al sinds de Tweede Wereldoorlog honderden case studies bestudeerd en wat ik eruit leerde was dat we in vrijwel ieder geval uitkomen op een vrij ordelijke evacuatie”, aldus Bregman.

Jaja, meneer Bregman. Maar kent u uw geschiedenis niet? Mensen doen elkaar de duvel aan. In welke bubble leeft u? Als puntje bij paaltje komt, denken mensen aan zichzelf. Iedereen. U ook. En ik.

Er zijn spectaculaire experimenten gedaan waaruit blijkt dat er een sadistische kampbewaker in ieder van ons huist, en dat vrijwel iedereen bereid is iemand te martelen. Bregman kent die experimenten. Hij haalt ze onderuit. 

Empathie is een gevaarlijk goedje

“Soms is het een probleem dat de meeste mensen deugen. We willen het goede doen en we denken het goede te doen, we zijn door en door vriendelijke wezens. Maar vriendelijke wezens kunnen ook ontzettende meelopers zijn. En die vinden het moeilijk om tegen de groep in te gaan. Empathie is bovendien ook een heel gevaarlijk goedje. Het richt zich op onze eigen mensen, onze eigen groep.

Beluister het volledige gesprek met Rutger Bregman:

Lees ook:

Radio 1 Select