Wat betekent vrijheid?

8 september 2020
Hoewel in ieders belang worden de coronamaatregelen van de overheid door sommigen als een inperking van de eigen vrijheid ervaren. Het is de aanleiding om het in De Wereld van Sofie te hebben over vrijheid. Wat verstaan we daar onder? En wanneer zijn we bereid een stuk van onze vrijheid op te geven? En wanneer zeker niet?

Elke Van Opstal ging eind augustus in haar eentje protesteren op de Grote Markt in Mechelen. “Als mijn vrijheid wordt beknot wordt ik daar heel opstandig van” zegt Elke, en “er is zoveel dat ineens wordt opgelegd en tot in het diepste van onze levens binnendringt, weliswaar vanuit goede bedoelingen, maar het doel heiligt niet alle middelen. Ik moet niet blind volgen wat er mij opgelegd wordt”. Lotte De Caluwé zocht Elke op, op de Grote Markt in Mechelen.

Wanneer en waarom voelen mensen zich ingeperkt in hun vrijheid, en waarom komen sommigen daartegen in het opstand en leggen anderen zich erbij neer? Maarten Vansteenkiste is ontwikkelings- en motivatiepsycholoog aan de Universiteit Gent. Met zijn team peilt hij via de motivatiebarometer naar de bereidheid om de coronamaatregelen op te volgen.

Wilfried Demey kwam na 8 jaar uit de Dendermondse gevangenis en vroeg koppig al die tijd geen vervroegde vrijlating omdat hij een hekel heeft aan de voorwaarden die daarmee komen. Hij kwam eind februari vrij na om en bij de 20 jaar gevangenis. Hoe voelt die ultieme vrijheid? Kan er ook angst met vrijheid gepaard gaan? Reporter Brecht Devoldere zocht hem op.

Wat we vaak onder vrijheid verstaan is: kunnen doen en laten wat we willen, zonder dat we daarin van bovenaf beknot worden. Maar volgens historica Annelien De Dijn is dat een relatief recente invulling van het begrip vrijheid. In haar boek ‘Freedom: An Unruly History’ toont ze aan dat het begrip vrijheid oorspronkelijk een andere invulling had. Vrijheid was een collectief, emancipatorisch begrip, wat ze een veel krachtigere invulling van het begrip vrijheid vindt. Een pleidooi om dat idee van vrijheid in ere te herstellen.

Vrije partnerkeuze, dat is in het Westen evident. En naar gearrangeerde huwelijken kijken we per definitie als een vorm van “onvrijheid”. Zo ook juriste, schrijfster en columniste Naemi Tahir. Maar haar mening veranderde toen ze er een proefschrift aan wijdde. “Als het gearrangeerde huwelijk zo slecht is, waarom kiezen zoveel mensen er dan vrijwillig voor?”, vroeg ze zich af. Bijna iedereen uit haar Pakistaanse omgeving heeft zo’n huwelijk afgesloten, ook hoogopgeleiden kiezen er voor. Ze kwam ook tot de conclusie dat we in het Westen om diverse redenen vaak minder vrij zijn om een relatie op te zeggen dan we zelf denken.

Amerika is of werd lang als het ultieme “land of the free” beschouwd. Kunstenaar Charlotte De Cock zocht de overtreffende trap van vrijheid in “Slab City”, een stuk woestijn in Californië, het meest vrije stukje Amerika dat er zou bestaan? Wat moeten we ons daar bij voorstellen?

Radio 1 Select