"We hebben vooral publieke verbeelding nodig"

21 maart 2022
© Andrew Roberts (Unsplash)
De oorlog in Oekraïne en de klimaatcrisis maken het acuter dan ooit om te handelen in de transformatie naar hernieuwbare energie. Maar ook op heel wat andere vlakken is er maatschappelijke transformatie nodig. We hebben daarvoor geen nood aan nog eens een resem opinies, zegt communicatiestrateeg Peter Verbiest in zijn column. Maar wél aan veel positieve voorbeelden die tonen dat het anders kan.

Opinies. Het wemelt ervan.
Je wordt steeds verondersteld er één te hebben.
Soms verrijken en stimuleren ze het debat. Soms zijn ze ook makkelijk, verwarren ze, en leiden zelfs tot stilstand. Want net als je denkt "ik heb mijn mening gevormd", komt er weer een andere opinie die je weer doet twijfelen of zelfs afremt in je handelen.

Zo wil ikzelf zo snel mogelijk naar die elektrische auto. Maar de elektriciteit ervoor wordt nog vaak geproduceerd via fossiele brandstoffen. Bovendien hebben die elektrische auto’s batterijen, waarvoor massaal grondstoffen nodig zijn die in bittere omstandigheden worden gedolven. Die grondstoffen geraken ook snel op. Dus eigenlijk moet ik gewoon grondig mijn mobiliteit aanpassen. Meer wandelen, meer fietsen, minder kilometers met de wagen. En misschien ook geen wagen meer. Wat nu nog niet kan voor mij, gezien mijn volle leven. Herkent u die verwarring? Of bent u daar al lang voorbij?

Ikzelf wil zo snel mogelijk naar die elektrische auto. Maar de elektriciteit ervoor wordt nog vaak geproduceerd via fossiele brandstoffen. Bovendien hebben die elektrische auto’s batterijen, waarvoor massaal grondstoffen nodig zijn.

En toch probeer ik die stappen te zetten. Er zijn meer dan genoeg meningen, het is tijd om te handelen. Ook al zijn niet alle oplossingen er, het is het moment om aan de slag te gaan. Die elektrische auto komt er. Die auto zal ik minder gebruiken, die fiets daarentegen meer. En ik zal mijn elektriciteitsleverancier eens goed tegen het licht houden, om te zien of hij wel zo groen is als hij beweert. Ik wacht niet op de systeemveranderingen die er zeker moeten komen. Het helpt daarbij dat ik anderen zie die me niet trachten te overtuigen, maar die het doen, en het op die manier ook tonen. Ik besef dat mijn verbeelding daardoor wordt geprikkeld en dat het me enthousiast maakt. Omdat ik gewoon zie dat het beter is. En hoe meer mensen dat ‘beter’ laten zien, hoe sneller we met zijn allen verschuiven naar beter.

En toch probeer ik die stappen te zetten. Er zijn meer dan genoeg meningen, het is tijd om te handelen.

Robert Cialdini, hoogleraar Psychologie aan de Arizona State University, en een wereldwijde autoriteit op het vlak van beïnvloeden en overtuigen, schreef al in 2008: er bestaat een brede consensus dat communicatie, die nieuwe sociale normen in het oog laat springen, effectief kan zijn in het beïnvloeden van gedrag.

Joshua Carlson, Professor Psychologie aan de Northern Michigan University schreef in 2020 op basis van een onderzoek rond de klimaatcrisis: “Positieve beelden van oplossingen voor de klimaatopwarming trekken op een consistente manier de aandacht en zouden wel eens de meest geschikte beelden kunnen zijn om milieuvriendelijke actie of gedrag te stimuleren.”

Positieve voorbeelden dus. “We hebben minder nood aan publieke opinie, maar vooral aan publieke verbeelding”, schreef Stefaan Vandist van het innovatiecollectief ‘Switchrs’. En hij heeft gelijk.

Net als Cathy Macharis, duurzame mobiliteitsexpert aan de VUB, die besliste om haar wagen van de hand te doen, en die een hele beweging op gang gaat brengen om minder met de wagen te rijden in juni.

Of bioboer Tijs Boelens uit de reeks ‘Wat houdt ons tegen?’ die toont hoe je goed kan boeren met respect voor de biodiversiteit en de landbouw.

En Annekatrien Verdickt die ons deed dromen met verkeersvrije schoolstraten in Brussel waarin ouders en kinderen zich gezond kunnen bewegen, en die mee een trendsetter was voor Brussel als bruisende, gezonde leefomgeving.

Ook Paul Polman, 10 jaar CEO van Unilever, die in een beursgenoteerde multinational, tegen alle weerstand in, de financiële kwartaalrapporteringen afschafte. Waardoor hij de kans kreeg om op langere termijn de ommeslag te maken naar een succesvol en duurzaam bedrijf, zonder elk kwartaal de hete adem van de aandeelhouders in zijn nek te voelen, op zoek naar kwartaalwinsten. Of Thomas Van Den Spiegel die al dit jaar de prijzengelden tussen mannen en vrouwen in de Ronde Van Vlaanderen gelijk gaat trekken.

Allemaal voorbeelden die niet alleen een toekomstperspectief, maar ook een handelingsperspectief bieden. Mensen die de stap zetten van ‘opinion leadership’ naar ‘executive leadership’, die me niet meer zeggen wat ik moet doen en waarom, maar die me tonen hoe ik het moet doen. Ze vertrekken van dromen, maar maken die dromen ook waar. Ze zetten moedig de stap van ‘alles moet beter’, naar ‘alles kan beter’. Daardoor wordt angst, hoop. En pessimisme, optimisme. En dan wordt alles ook écht beter. We hoeven geen gevangene te zijn van het verleden. En als het nog niet de volledige oplossing is, so what? Dan zijn we toch alleen maar de som van onze mooie imperfecties? Zullen we met zijn allen wat meer verbeelding tonen en aan de slag gaan?

Zullen we met zijn allen wat meer verbeelding tonen en aan de slag gaan?

Peter Verbiest,
Communicatiestrateeg voor maatschappelijke gedragsverandering
Bonka Circus

Lees ook