Welke survival skills heeft ons lichaam?

23 januari 2020
Hoe sterk zijn onze survival skills nog anno 2020? Kunnen we teren op ons lichaam als we in een extreme situatie belanden? Een vraag voor Jan Bourgois, professor inspanningsfysiologie aan de UGent

Onze overlevingsinstincten zijn niet meer wat ze waren. In onze technologische samenleving hebben we die niet meer nodig. Ook al blijft de aarde eigenlijk een extreme omgeving. We leven met zijn allen op maar 15%van het totale aardoppervlak. De rest is water, woestijn bergen en ijs.

We zijn subtropische dieren, laaglandig, ademhalend en homeothermisch 

Onze roots liggen in Afrika. "We zijn subtropische dieren, laaglandig, ademhalend en homeothermisch. We hebben zuurstof nodig om te overleven, ons lichaam moet een kerntemperatuur van 37 graden blijven houden. Als we uit die context worden weggerukt, hebben we een probleem," zegt Jan Bourgois in 'De Wereld van Sofie'. 

De '3-3-3-regel'

Er bestaat een 'chain of survival', een hiërarchie in overleven, dat is de zogenaamde '3-3-3-regel'. We kunnen 'maar' drie minuten zonder zuurstof. Drie dagen zonder drinken en drie weken zonder eten. De '3-3-3-regel' is gebaseerd op gemiddelden. Er zit speling op van mens tot mens. Hoe ronder je bent, hoe langer je het zonder eten uithoudt. Je kan dan langer vegeteren op je vetmassa. Als je echt uitgehongerd raakt, maakt je lichaam ketonen aan in de lever. Extra brandstof om te overleven. 

Sommige mensen zijn gewoon sterker dan andere 

Sommige mensen zijn sterker dan andere. "Zo zakte een vrouw door het ijs en bleef een uur onder water. Ze werd voor dood uit het water gehaald maar na reanimatie en opwarming in het ziekenhuis kwam ze er door, zonder dat ze er iets aan overhield."

Hoe overleef je zoiets? Door een waterval van reflexen, zegt Bourgeois. Je stofwisseling daalt drastisch en er is de duikrespons : je ademt geen zuurstof meer in maar de bloedvaten op armen en benen vernauwen waardoor al het bloed naar de cortex gaat. De milt produceert meer rode bloedcellen zodat er meer zuurstof in de bloedbaan komt. Je hartslag daalt ook drastisch, zo verbruikt je hart minder zuurstof die ook naar de hersenen kan gaan. 

Stay with me!

In films wordt niet voor niets altijd 'Stay with me, blijf wakker!' geroepen tegen iemand die kritiek is. Flauw vallen kan tot de dood leiden. Hoe langer je wakker blijft, hoe meer overlevingskansen. Cruciaal is ook je mentale weerstand. Die is minstens even belangrijk om te overleven. De mens is dus niet alleen een laaglandig, subtropisch wezen, maar ook gewoon een gezelligheidsdier.

Lees ook:

Radio 1 Select