Wie vermoordde de neanderthaler?

30 mei 2020
Uitgeverij EPO
Als iemand u een neanderthaler noemt, bent u vermoedelijk niet blij. Aapmens. Holbewoner. Primitieveling. Onbehouwen bruut. Onhandige barbaar. Nauwelijks in staat rechtop te lopen. Woesteling. Neanderthaler is één van de scheldwoorden in het repertoire van kapitein Haddock, dat zegt genoeg.

Silvana Condemi en François Savatier hebben een boek geschreven waarin ze alle recent verworven kennis over de neanderthaler samenbrengen. En dan blijkt die simpele aapmens een gecultiveerd, sociaal wezen geweest te zijn; in elk geval veel gecultiveerder dan uit dat Haddockiaans gescheld blijkt. 

'Wie vermoordde de neanderthaler?' is een sexy boektitel. Maar het boek gaat niet over wie de neanderthaler vermoord heeft. Het gaat over wie de neanderthaler was. De auteurs zijn eerlijk over de twijfels en de onzekerheden. Er is heel veel dat we niet weten. Maar wat we wel weten dwingt respect af: de neanderthalers hebben het vierhonderdduizend jaar volgehouden, leefden in een complexe wereld en doorstonden drie ijstijden.

Uiteindelijk moest de Homo neanderthalensis plaats maken voor de Homo sapiens. Hoe die overgang precies is verlopen, weten we niet zeker. Een virus? Een natuurramp? Werden ze door de intelligentere sapiens Darwiniaans weggeconcurreerd? Goedschiks? Kwaadschiks? Vandaar die vraag uit de titel van het boek: Wie vermoordde de neanderthaler?

In 2012 onderzocht Silvana Condemi het DNA van een fosiel teenkootje, gevonden in een grot in Siberië. Het genetisch materiaal bleek afkomstig van een sapiensvader en een neanderthalmoeder. Dit was de teen van een halfbloed, er is dus vermenging geweest. De neanderthaler is niet verdwenen, maar leeft in ons DNA verder. De oorspronkelijke titel van het boek verwoordt dat beter: Néandertal, mon frère.

Dominique Adriaens, evolutionair bioloog en zelf Homo sapiens, heeft "Wie vermoordde de neanderthaler?" gelezen en zit aan de Interne Keukentafel.

Beluister hier het volledige gesprek:

Radio 1 Select