Wie verraadde Anne Frank? “We zochten een dader, maar vonden een slachtoffer"

17 januari 2022
© Ronni Kurtz (Unsplash)
Wie gaf de schuilplaats van de familie Frank prijs aan de nazi’s en besliste zo over hun tragische lot? Na jaren onderzoek, blijft één naam over. “Verraad is een misdaad die geen sporen nalaat”, zegt initiatiefnemer van het onderzoek, Thijs Bayens.

Anne Frank was 15 toen ze in februari 1945 stierf in het Duitse concentratiekamp Bergen-Belsen, slechts enkele maanden voor de bevrijding. Haar wereldberoemde dagboek ‘Het achterhuis’ zou generaties later één van de meest gelezen boeken ter wereld worden. Dat dagboek schreef ze tijdens Wereldoorlog II, toen ze samen met haar familie ondergedoken leefde in het Achterhuis aan de Prinsengracht in Amsterdam. Vader Otto, die als enige de holocaust overleefde, zorgde ervoor dat het dagboek van zijn dochter gepubliceerd werd.

Wie gaf de schuilplaats van de familie Frank prijs aan de nazi’s? Na 6 jaren onderzoek in verschillende landen, met maar liefst 30 verdachten en 20 verschillende scenario’s, blijft één naam over. “Het was een proces van uitsluiten”, zegt initiatiefnemer van het onderzoek, Thijs Bayens. Helemaal zeker kan je nooit zijn, benadrukt hij. “Verraad is een misdaad die geen sporen nalaat.”

“Verraad is een misdaad die geen sporen nalaat.”

Wie gaf de nazi's de kostbare informatie, die resulteerde in de deportatie van de familie Frank? 

Anoniem briefje

Na jaren speurwerk is Bayens overtuigd. Wellicht verraadde de Joodse notaris Arnold van den Bergh de familie Frank. “We hebben een anoniem briefje waarin hij werd genoemd als mogelijke verrader. Dat briefje belandde bij Otto Frank, kort na de bevrijding.” Het is geen sluitend bewijs, geeft Bayens toe, maar het is een belangrijke aanwijzing. Het sluit ook aan bij de tijdlijn van Arnold van den Bergh die het onderzoek samenstelde.

Maar waarom deed hij dat? Hij wou zich ‘ontjoodsen’, door zichzelf vrij te kopen. Dat mislukte, toen zijn collega’s hem opnieuw aangaven. Toen restte hem wellicht één uitweg: het geven van informatie. Van den Bergh stond voor een verschrikkelijk moreel dilemma: het leven van zijn dierbaren in ruil voor dat van een andere familie. “We zochten een dader, maar we vonden een slachtoffer”, benadrukt Bayens. “Uiteindelijk is daarbij de vraag relevant: wat zou ik hebben gedaan?” Die gedachte hield hem vaak bezig tijdens het jarenlange onderzoek.

“We zochten een dader, maar we vonden een slachtoffer”

Bayens waarschuwt voor de gevaren van polarisering en antisemitisme. De familie Frank woonde in een volkse, Amsterdamse wijk, waar families goed aan elkaar hingen, zegt hij. “Toch droop het fascisme door de kieren heen, om alle relaties te corrumperen.” Hij hoopt dat het verhaal van Anne Frank leert "dat we elkaar niet mogen loslaten in deze maatschappij."

Meer weten over het onderzoek? Luister hier naar 'De Wereld van Vandaag' met onderzoeker Thijs Bayens.

Lees ook: