Teun Voeten: "De mens is tot gore dingen in staat"

6 mei 2022
© VRT
Oorlogsfotograaf Teun Voeten volgde alle grote conflicten uit de recente geschiedenis: de Golfoorlog, de genocide in Rwanda, Afghanistan, Libanon, Israël, Liberia… en hij was recent ook in Oekraïne. Hij is ook antropoloog en schrijver. In ‘#weetikveel’ laat Teun Voeten je de wereld door zijn lens zien en geeft hij een antwoord op waarom mensen moorden.

“Ik wist al van jongs af dat de mens in staat was tot de meest gore dingen”, zegt Teun Voeten. De oorlogsfotograaf keerde eind maart nog maar terug van het front in Oekraïne en zat een maand daarvoor nog bij de taliban. “Ik ben niet getraumatiseerd en blijf optimistisch in het leven”, klinkt het, “maar toch heb ik me altijd afgevraagd hoe mensen plezier kunnen halen uit het doden.”

Beestachtig

“Het blijven menselijke acties, hoe wreed ze ook zijn. Als je het omschrijft als ‘beestachtig’, dan lijkt het of het enkel over iets gaat dat buiten de mens staat, en dat is niet zo.” De fotograaf deed een aantal jaar geleden onderzoek naar drugsgeweld in Mexico waarbij hij dieper inging op de vraag waarom mensen elkaar doden. “Ik onderzocht verschillende aspecten zoals hoe je mensen zo ver krijgt om te doden, waarom sommigen dat ook leuk vinden en waarom sommigen overgaan tot nog extremere wreedheden.”

Teun Voeten is ook antropoloog. “In feite heeft elke mens een gezonde weerzin om anderen pijn te doen, maar er zijn een aantal factoren die dat evolutionaire kunnen omzeilen.” De eerste factor is afstand creëren. “Dat kan zowel een culturele afstand zijn als een morele waarbij je de verantwoordelijkheid in de handen van iemand anders schuift.”

Lees verder onder de foto

© Teun Voeten

Een andere factor is het veranderen van de geestesgesteldheid. “Heel veel oorlogen worden onder invloed van drugs gevochten.” Nog een factor is het opleggen van sancties om mensen te doen moorden, zowel positieve als negatieve. “Er bestaan trainingskampen voor huurmoordenaars waar mensen gedwongen worden om krijgsgevangen te executeren. Hetzelfde voor kindsoldaten.”

De eerste

“Ik heb verschillende huurmoordenaars geïnterviewd en daaruit bleek vaak dat de eerste doding vaak accidenteel, uit zelfverdediging. Dat leidt tot een gevoel van schuld, maar ook van triomf en onoverwinnelijkheid.” Dat laatste gevoel gaat na verloop van tijd overheersen.

Er is ook nog zoiets als extreme wreedheid. “Emoties en het zelfbeeld zijn daar heel belangrijk. Mensen of groepen met een laag zelfbeeld en gekwetst zijn, kunnen razend worden. Dat zien we nu ook in het Oekraïneconflict waarbij Rusland aan de verliezende kant is.”

Meer weten? Klik hier en beluister de aflevering van #weetikveel over angst via onze podcastpagina

Bekijk hier zijn werk

Sommige beelden bevatten gevoelige inhoud.